طبع مصر ، ص 156 ، تعريفات جرجانى ، كشاف اصطلاحات الفنون ، در ذيل : توليد ، مباشره .
براى ايضاح بيشتر مىگوييم كه هر يك از سخنان و كارهاى انسان در خود او و ديگران بىهيچ شك انعكاسى بجا مىگذارد ، بسيارى از آنها ممكن است بدون قصد و التفات صورت گيرد ، اين انعكاس ، نسبتى با شخصيت و حيثيت انسان در همنشينان او و خانوادهاش و در افراد جامعه دارد و چه بسا كه مردم را بتقليد و يا مخالفت او بر انگيزد و بدين مناسبت عمل آدمى را مىتوان بريگى كه در اصطخر يا دريا مىافكند تشبيه نمود كه از انداختن آن ، دوائر و موجهاى متعدد پشت سر هم بر سطح آب نقش مىبندد اما ريگ بعمق فرو مىرود و بتك آب فرو مىنشيند همچنين گفتار و كردار آدمى چون عرض است فنا مىپذيرد ولى آثار آن ممكن است بروزگار دراز باقى ماند و آثار آن از شخصى بشخصى و از دورى بدور ديگر منتقل گردد اين آثار مواليد عمل است و در اختيار انسان نيست ولى مترتب بر قول و عمل اوست پس آدمى نبايد در سخنى كه مىگويد يا كارى كه مىكند ازين نتايج غفلت ورزد و بايد متوجه باشد كه سخن و كار او ممكن است كه سبب هدايت و گمراهى يك يا چند تن يا چندين نسل گردد .
همچنين مطابق عقايد مذهبى آن چه از انسان سر مىزند در نامهى عمل او مندرج مىشود و روز قيامت پاداش و كيفر آنها را مىبيند ، اين نيز مىتواند موجبى باشد براى آن كه ما در گفتار و كردار خود روش احتياط را فرو نگذاريم و هر چه مىتوانيم نگوييم و نكنيم .
اوليا را هست قدرت از إله * تير جسته باز آرندش ز راه
بسته درهاى مواليد از سبب * چون پشيمان شد ولى ز آن دست رب
گفته ناگفته كند از فتح باب * تا از آن نه سيخ سوزد نه كباب