بوده است پس كفرى كه بتحقيق كشاند بهتر است از ايمان كور كورانه و تقليدى كه مشرب عوام است .
عين القضاة ميانجى از بزرگان صوفيه ( مقتول 525 ) كفر را بر سه گونه شناخته است :
1 - كفر ظاهر يعنى كفر مصطلح كه عدم شهادت يا اعتقاد يا يكى از آنها و ترك عمل است .
2 - كفر نفس كه عبارت است از خود پرستى و تبعيت هواى نفس .
3 - كفر قلب كه ظاهرا ، مراد وى ، التفات به غير حق است .
اين سه نوع مترتب بر يكديگر است بدين معنى كه بايمان شرعى تا نگرايند از كفر ظاهر خلاص نمىشوند و ازين مرحله كه در گذرند جهاد اكبر و قهر نفس در پيش است و تا از كفر خود پرستى نرهند ، نفس ، ايمان نياورده است سپس بايد از كفر قلب در گذرند تا بسر منزل ايمان قلبى برسند . بنا بر اين اصطلاح ، ممكن است درجهى سوم كفر در تعبير مولانا اراده شده باشد .
( تمهيدات عين القضاة ، انتشارات دانشگاه طهران ، ص 209 ) .
« و كفر نزد صوفيه بمعنى ايمان حقيقى مىآيد و كفر ظلمت نزدشان عالم تفرقه را گويند كما فى بعض الرسائل .
و در كشف اللغات مىگويد كفر در اصطلاح صوفيه پوشيدن كثرت است در وحدت كه تعينات و كثرت موجودات را در بحر احديت فانى سازد بلكه هستى خود را در ذات الهى محو سازد و ببقاى حق تعالى باقى گشته عين وحدت شود .
و در اصطلاح عبد الرزاق كاشى برين عبارت اقتصار كرده كه كفر از مقتضيات اسماى جلالى است .
و نيز در كشف اللغات گفته كه كفر حقيقى عبارت از فناست و نيز گفته
شرح مثنوى شريف ( فارسى ) — صفحة 634
مساهمون: بديع الزمان فروزانفر
ص٦٣٤