براى اطلاع از عقيدهى صوفيان و اشعريان دربارهى خلق اعمال و كسب ، جع : شرح تعريف ، طبع لكناهو ، ج 1 ، ص 196 - 187 ، رسالهى قشيريه ، طبع مصر ، ص 5 ، احياء العلوم ، طبع مصر ، ج 4 ، ص 184 - 173 ، نهاية الاقدام از عبد الكريم شهرستانى ( متوفى 547 ) طبع بغداد ، ص 89 - 54 ، ملل و نحل عبد الكريم شهرستانى ، طبع مصر ، در حاشيه الفصل لابن حزم ، ص 127 - 124 ، الفرق بين الفرق از عبد القادر بغدادى ، طبع مصر ، ص 327 ، شرح عقائد نسفيه ، طبع مصر ، ص 150 - 142 ، شرح مواقف ، طبع آستانه ، ج 3 ، ص 124 - 118 ، مصباح الهدايه طبع طهران ، ص 35 - 28 بهمراه حواشى استاد جلال الدين همايى كه بحثى جامع و دقيق در اين باره نمودهاند ، العقيدة و الشريعة ، چاپ مصر ، ص 84 .
گفت شيطان كه فَبِما أَغْوَيْتَنِي * كرد فعل خود نهان ديو دنى
گفت آدم كه ظلمنا نفسنا * او ز فعل حق نبد غافل چو ما
در گنه او از ادب پنهانش كرد * ز آن گنه بر خود زدن او بر بخورد
بعد توبه گفتش اى آدم نه من * آفريدم در تو آن جرم و محن
نه كه تقدير و قضاى من بد آن * چون به وقت عذر كردى آن نهان
گفت ترسيدم ادب نگذاشتم * گفت هم من پاس آنت داشتم
بِما أَغْوَيْتَنِي
: مقتبس است از آيهى شريفه :
قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ .
( ابليس گفت از آن رو كه مرا گمراه كردى من نيز بر سر راه راست تو كه توحيد و ايمان است مىنشينم و راه بر ايشان مىبندم . ) الاعراف ، آيهى 16 .
ظلمنا نفسنا : اشاره است به آيهى كريمه :
قالا رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ - لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ .
( آدم و حوا