است ، چقدر دور است ، شايد خدا از عمل او بگذرد و تو گرفتار حساب باشى . قصّه سحرهء موسى را نشنيدى با كفر و انكار آمدند و پاك و موحّد برگشتند . از روز بعد خود چه خبر دارى چه بسيار مردم بهواسطهء كثرت نعمت بر آنها مغرور شدند ، چه بسيار مردم بهواسطهء پوشاندن خدا معاصى را فريب خوردند ، مستدرجين در شمار رفتند ، چه بسيار مردم بهواسطهء تعريف و ثناء مردم در فتنه و بلاء افتادند .
در احوالات فضيل بن عيّاض در « گلزار اكبرى » حجة الاسلام نهاوندى نقل مىفرمايد از « تذكرة الاولياء » و « طرائق الحقايق » و « تاريخ نجدى » و ديگر كتب ، فضيل بن عياض زاهد و اصلا اهل مرو است و بعضى گويند در سمرقند تولّد يافته و در ابيورد نشو و نما كرده و در مكّه از دنيا رفته و او در اوائل امر قطّاع الطّريق يعنى دزد و راهزن بوده و در خلال اين امر گوشهء خاطرش به جمالزنى تعلّق پيدا كرده بود . شبى بر بالاى ديوارى آمد تا خود را به منزل معشوقه افكند ناگاه آواز قائلى را شنيد كه اين آيه را قرائت مىكرد :
أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ
. « 1 » همان لحظه قائد توفيق در رسيد و گريبان فضيل را گرفته از راه كجش به جادّهء مستقيم هدايت كشيد و نوش داروى عنايت ازلى ، سمّ و زهر ضلالت و جهالت را از جان و تنش بيرون نمود با خود گفت آرى هنگام آن رسيده كه آهن دلها از آتش توبه چون موم نرم گردد همان دم توبه كرده و سر در بيابان نهاد و پس از طى مسافت به رباطى رسيد خواست تا لحظهاى استراحت نمايد كاروانى در آنجا بار افكنده بودند نيمه شب برخاسته با يكديگر گفتند برخيزيد تا كوچ كنيم ، يكى از كاروانيان گفت : توقف نمائيد تا روز شود كه فضيل در راه است . فضيل را از شنيدن اين سخن دل به هم برآمد و گفت : اى جوانمردان ! فضيل از كردار خود توبه كرده و اكنون در نزد شماست با خيال راحت راه خود را در پيش گيريد و فضيل را عادت اين بود كه مال هر كس را ببردى نام و نسب او را مىنوشت ، هنگامىكه تائب شد درصدد آن برآمد كه صاحبان اموال را پيدا كرده از آنها طلب عفو و بخشش نمايد و چنين كرد و تمام صاحبان اموال از او راضى شدند مگر يهودئى كه فضيل از او مال فراوان برده بود در نواحى شام . فضيل براى كسب خشنودى از يهودى به طرف شام رهسپار شد و يهودى را يافت و صورت توبهء خود را براى او بيان كرد و از او حليّت
هامش
( 1 ) - سورهء حديد ( 57 ) ، آيهء 16 .