وَ زِينَةً
. « 1 » انواع نباتات را از براى آدمى آفريد :
كُلُوا وَ ارْعَوْا أَنْعامَكُمْ
. « 2 » بعد از آن وعده فرموده كه هر چه بخواهى بدهم :
وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ
. « 3 » پس فرمود : هر چه دعا كنى اجابت كنم :
وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ
. « 4 » فرمود : بهشت عدن از براى تو آفريدم :
وَ جَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ
. « 5 » و چون همه را از براى آدمى آفريد آدمى را از براى خاص خدمت بندگى خود آفريد :
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
. « 6 » پس فرمود كه اگر خدمت نكنى بلكه به معصيت مشغول گردى همهء گناهانت را بيامرزم :
إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً
. « 7 » و چون اين معانى معلوم شد پيدا گرديد كه كرامتهاى خداى تعالى در حق آدمى بىنهايت است . چنان كه فرمود :
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها
. « 8 » اقوال ديگر هم هست زبان ثناگو به او عطا كرديم . تفضيل داديم آدمى را بر ملائكه . او را قادر گردانيديم بر سخن گفتن و غيرها . حال چنانچه انسان علم و معرفت پيدا نموده به الطاف عميمهء حضرت ربّ العزّة و اينكه اين عنايتها از ناحيه او است نسبت به بندهء مفلس لا شىء ناچار كه از لوازم اين علم محبت به او است كه يكى از موجبات حبّ احسان است . إنّ الأنسان عبيد الإحسان و قد جبلت القلوب على حبّ من أحسن إليها و بغض من أساء إليها . « 9 »
لذا قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : اللّهمّ لا تجعل لفاجر علىّ يدا فيحبّه قلبى . اشار إلى أنّ حبّ القلب للمحسن اضطرار لا يستطاع دفعه و هو جبلة و فطرة لا سبيل الى تغيرها . و از ثمرهء اين معرفت و علم ، حيا است از منعم و رازق . لازمهء ايمان و معرفت حيا مىباشد . چنانچه در « بحار » روايت ذكر شده : الحياء و الايمان مقرونان بقرن « 10 » واحد فاذا ذهب احدهما تبعه الاخر . « 11 » ايضا فى « البحار » عن ابى عبد اللّه عليه السّلام : قال : لا ايمان لمن لاحياء له . « 12 » ايضا عن الصادق عليه السّلام : الحياء من الايمان و الايمان فى الجنة « 13 » و من فى قوله من الايمان .
اما للسببيّة يعنى تحصل الحياء بسبب الايمان لأنّ الايمان باللّه و برسوله و الثواب و العقاب و قبح ما بين الشرع قبحه يوجب الحياء من اللّه و من الرسول و من الملائكة .
و اما تبعيضيّة أى من الخصال الّتى هى من أركان الايمان و الحياء . چنانچه مرحوم مجلسى
هامش
( 1 ) - سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 8 .
( 2 ) - سورهء طه ( 20 ) ، آيهء 54 .
( 3 ) - سورهء ابراهيم ( 14 ) ، آيهء 34 .
( 4 ) - سورهء مؤمن ( 40 ) ، آيهء 60 .
( 5 ) - سورهء حديد ( 57 ) ، آيهء 21 .
( 6 ) - سورهء ذاريات ( 51 ) ، آيهء 56 .
( 7 ) - سورهء زمر ( 39 ) ، آيهء 53 .
( 8 ) - سورهء ابراهيم ( 14 ) ، آيهء 34 .
( 9 ) - « تحف العقول » ص 37 .
( 10 ) - « القرن » : حبل يجمع به البعيران .
( 11 ) - « بحار الانوار » 71 / 331 .
( 12 ) - « بحار الانوار » 68 / 331 .
( 13 ) - « سفينة البحار » 1 / 825 .