نياورد علف نتوان خوردن .
پس پيداست كه هر كس علم او بيشتر ، او به مخدومى اولىتر . و در اين باب دقيقهء ديگر هست و آن اين است : گويا حق تعالى مىفرمايد كه من تو را چنان آفريدم كه تو را سر فرود نبايد آوردن از براى طعام خوردن و تو به جهالت سر فرود مىآورى پيش مخلوقات از براى طعام . نوع دوم آن است كه چون بهيمه علف به دهان گيرد آن علف ملوّث مىشود . به قاذورات و آلوده بود به نجاسات ، اما آدمى طعام خود را به دست خود پاكيزه كند . در اين باب دقيقهاى است و آن اين است : رحمت الهيّه روا نداشت طعام او با قاذورات آميخته شود . لاجرم او را دست بيافريد كه تا به دست خود طعام خود را پاكيزه كند . پس مرد عاقل بايد كه غذاى روح كه معرفت و محبّت است از قاذورات شبهه و شهوت پاكيزه نمايد .
قول پنجم : آن است آدمى به عقل مشرف گردد . و دليل بر فضيلت عقل آن است كه رسول خدا فرمود : أوّل ما خلق اللّه العقل ، پس گفت : بعزتّى و جلالى ما خلقت خلقا أكرم علىّ منك . « 1 »
قول ششم از كرامت : آن است كه هر چه جز آدمى است ، مخلوق است براى آدمى و آدمى مخلوق است از براى خاص بندگى . و دليل بر آنكه هر چه جز آدمى است مخلوق است براى آدمى ، آن است كه هر چه در زمين است از براى آدمى است :
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً
« 2 » ، هر چه در آسمانها مىباشد از براى آدمى است :
سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
. « 3 » زمين را از براى فراش آدمى آفريد :
جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً
. « 4 » آسمانها را براى سقف آدمى آفريد :
وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً
. « 5 » آفتاب را براى مؤذّنى اوقات عبادات آدمى آفريد :
أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ
. « 6 » ماه را از براى معرفى اوقات صوم و حج آفريد :
قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ
. « 7 » ستارگان را از براى دلالت آدمى آفريد :
وَ عَلاماتٍ وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ
. « 8 » انعام را براى طعام و جامهء آدمى آفريد :
وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ
. « 9 » اسب و استر را از براى سوارى آدمى آفريد :
وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها
هامش
( 1 ) - بحار الانوار 1 / 97 .
( 2 ) - سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 29 .
( 3 ) - سورهء لقمان ( 31 ) ، آيهء 20 .
( 4 ) - سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 22 .
( 5 ) - سورهء انبياء ( 21 ) ، آيهء 32 .
( 6 ) - سورهء اسراء ( 17 ) ، آيهء 78 .
( 7 ) - سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 189 .
( 8 ) - سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 16 .
( 9 ) - سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 5 .