من الفضائل الانسانية
وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ
. « 1 »
علما را در تفسير آيهء مباركه اقوالى است :
قول اوّل : مراد از اين كرامت آن است صورت زيبا و پيكر بىهمتا به انسان عطا نموديم . و اين معنى در آيهء ديگر فرمود :
وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ
. « 2 » و در جاى ديگر فرمود :
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
. « 3 » و در جاى ديگر فرمود :
صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً
. « 4 »
قول دوم : آنكه قد و قامت او را راست آفريدم . و سر او را كه محل عقل و فكر بود و نطق و صومعهء حواس بود بلندترين همهء اعضاء او قرار داد . و از اينجا معلوم مىشود كه بلندى درجهء آدمى و مرتبهء او جز به علم نيست ؛ زيرا كه چون محلّ علم سرآمد ، لاجرم از همه اعضاء بلندتر آمد .
قول سوم : آن است كه اگر خواهد بايستد و اگر خواهد بنشيند و اگر خواهد بخوابد چون اجسام بر چهار قسماند : يكى بدين ماند كه برپا ايستاده چون نبات و اشجار ، يكى به آن ماند كه در ركوع است چون بهائم ، يكى به آن ماند كه در سجود است چون حشرات ، يكى به آن ماند كه نشسته چون كوهها . آنگاه از همه خبر داد كه همه تسبيح و تقديس او مىنمايند ،
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
« 5 » و آدمى را چنان آفريدهگاه بايستد و گاه ركوع كند و گاه سجود كند و گاه بنشيند ، پس او را در نماز به اين هر چهار حالت امر فرمود ، تا در اداى دو ركعت نماز با جملهء مخلوقات برابر باشد .
قول چهارم : آن است آدمى طعام بهدست گيرد و در دهان نهد اما ديگر حيوانات علف به دهان خورند و در اين معنى دو نوع كرامت حاصل است : نوع اول آنكه خوردن خدمت شهوت است پس هر بار كه سر فرود آورد براى خوردن سر او خدمتكار شهوت باشد . و چون سر آدمى محلّ فكرت و عقل بود لاجرم سر او را خدا بهنحوى قرار داد كه خدمتكار داشته باشد . و آن دست است تا بهدست لقمه بردارد و در دهان نهد تا سر كه محلّ عقل است مخدوم باشد . و ديگر اعضاء خدمتكار او باشند و سر غير آدمى چون از عقل و فكر خالى بود لاجرم سر او را خدمتكار شهوت كردهاند ، زيرا كه تا سر فرود
هامش
( 1 ) - سورهء اسراء ( 17 ) ، آيهء 70 .
( 2 ) - سورهء غافر ( 40 ) ، آيهء 64 .
( 3 ) - سورهء تين ( 95 ) ، آيهء 4 .
( 4 ) - سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 138 .
( 5 ) - سورهء اسراء ( 17 ) ، آيهء 44 .