از كتاب « جامع السعادات » نقل مىكنم عين عبارت كتاب است ليكن ترجمه آن را ذكر مىنمايم . ترجمهء حديث شريف : پيغمبر فرمود : اعمال ، قبولى آن و ردّ آن به نيت است كسىكه هجرت او به طرف خدا و رسول است ، پس هجرت او به طرف خدا و رسول است و كسىكه هجرت او به طرف دنيائى است كه به او برسد يا به طرف زنى است كه تزويج كند او را ، پس هجرت او طرف آن است . وقتى اين فرمايش نمودند كه به آن حضرت عرض نمودند : بعض اين اشخاص كه به جهاد مىروند غرض آنها غنيمت و اسير به دست آوردن و طلب شهرت و آوازه و غلبه و استيلا است . حاصل براى خدا نيست ، حضرت فرمودند : هركس مىرسد در عملش به آنچه نيّت نموده و طلب نموده ، اگر خدا است جزايش خير ، اگر غير خداست جزايش شرّ . و نيز رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود :
انّ اللّه لا ينظر إلى صوركم و اموالكم بل ينظر إلى قلوبكم ؛ زيرا كه قلب مركب نيّت است ؛ مىفرمايد : خداوند نظر به اعمال و مالهاى شما نمىكند ، نظر به قلب و نيّت شما مىكند .
نراقى مىفرمايد : اوّل چيزى كه تعليم اطفال خود مىنمودند اين حديث شريف يعنى :
« إنّما الاعمال بالنيّات » بوده و مىفرمودند : اين حديث نصف علم است . « 1 » مثل ما مسلمين امروزه نبودند موسيقى تعليم به اطفال خود مىكنيم واى به حال ما وقتى كه در مقام محاكمه با اطفال روز قيامت ما را بدارند . صرّاف بينا است و عادل و قادر .
نيز در « جامع السّعادات » مىفرمايد : نيّت روح و جان عمل است و حقيقت آن است جزاء حقيقة متوجّه نيّت است اگر براى خدا است ، ممدوح و جزايش خير و ثواب است و اگر مشوب و مخلوط به غرضهاى دنيويّه است ، مذموم و جزايش شرّ و عقاب است « 2 » .
فيه أيضا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : مردم چهار صنف هستند :
اوّلى مردى است كه خدا مالى به او عطا فرموده و او آن مال را از روى علم و دستور حق صرف مىكند ؛
دومى مالى ندارد آرزو دارد و مىگويد اگر خدا به من مالى عطا فرمايد مثل آن شخص صرف طاعت خدا مثل ساختن پلى يا زيارت حضرت سيد الشهداء - ارواحنا فداه - مىنمايم هر دو - چه آنكه داشته و عمل نموده و چه آنكه نداشته و آرزو داشته و در نيت او بوده - در اجر و ثواب مساوى هستند ؛
هامش
( 1 ) - جامع السعادات 3 / 111 .
( 2 ) - جامع السعادات 3 / 111 .