كه يكى از اوصياى پيغمبر اسلام ، حسين بن على اين اشعار را فرموده ، و همچنين همان روز ، از نادانى پرهيز كردم از بيم عقابش پس از آن روز من اقرار داشتهام به ثواب دانايى و عقاب نادانى و داعى و محرّك من به سوى طلب علم و گريز از نادانى ، همين بيم و اميد بوده و خوف و رجا بوده كه مؤمن در دنيا هميشه بايد در بين خوف و رجا باشد ، چنانكه حضرت صادق عليه السّلام فرموده است : مؤمن به غيب و ثواب و عقاب اخروى بايد در وسط خوف و رجاء باشد مثل شاهين ترازو راست و ميزان بايستد كه به هيچ طرف ميل و كج نكند « 1 » و هيچيك از خوف و رجاء او بر ديگرى نچربد كه دو طرف افراط و تفريط كفر است كه طمع بى جا است و يأس از رحمت حق ، چنانكه فرموده دربارهء چربيدن اميد : « و هل يأمن من مكر اللّه الّا القوم الضّالّين » « 2 » و دربارهء چربيدن بيم فرمود :
« لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ »
« 3 » پس اين خوف و رجاء مرا حركت داده است به سوى اين عمل شاق و تحصيل علم و اين خوف و رجاء مىرويد از تصديق و اقرار به ثواب و عقاب آخرتى كه غايب است در دنيا ، پس من ايمان به غيب داشتهام ، لكن تو چه گويى اگر باز آيم از اين اقرار و انكار كنم كه دانش را ثوابى است و نادانى را عقابى ؟ دليل و برهان بر اين مطلب را مىخواهم چون هنوز چشممان به امور غيبى درست بينا نشده و روشن نشده كه
هامش
- ما به تقسيم خداى باعزّت راضى و خشنود هستيم ، علم و دانش را بهرهء ما و مال و ثروت را از آن دشمنان ما قرار داده است ، به راستى كه مال و ثروت به زودى نابود مىشود درحالىكه علم و دانش ماندگار است و از بين رفتنى نيست .
( 1 ) - اصول كافى ، كتاب ايمان و كفر ، باب خوف و رجاء ، حديث 1 : « . . . قال ابو عبد اللّه عليه السّلام كان ابى يقول : انه ليس من عبد الا و فى قلبه نوران : نور خيفة و نور رجاء ، لو وزن هذا لم يزد على هذا و لو وزن هذا لم يزد على هذا » هيچ مؤمنى نيست مگر اينكه در دلش دو نور است : نور ترس از خدا و نور اميد به خدا كه هركدام را بسنجند ، از ديگرى زيادتى ندارد .
( 2 ) - يعنى : آيا از مكر خدا كسى مىتواند ايمن باشد ، مگر گروه گمراهان . در قرآن مجيد ، سورهء اعراف / 99 آمده است :« فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ »جز گروه زيانكار و اهل خسران ، كسى از مكر خدا در امان نيست .
( 3 ) - الزّمر / 53 : از رحمت خدا نوميد نشويد .