رذايل است خرد را كور و كر سازد و چون خرد به سامان و صفاى خود طبيعى خود نماند راه راست نبرد و هركه راه راست نبرد ، بيراه شود و هركه بيراه است ، ستمكار است و ستمكار دروغزن است ، چنانكه گذشت در پيش .
ليناس گفت : هرچه بديها است همه را در يك معنى بازنمودى ، و جمع كردى چنانكه قرآن كريم و پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله از اين در يك معنى جمع فرموده كه « حب الدنيا رأس كل خطيئة » « 1 » و « الكذب مفتاح الشرور » « 2 » لكن هيچ تواند بود كه نيكويىها را نيز در يك معنى به هم آرى ؟ « 3 »
ارسطو گفت : بازگذاشتن ستم نيست الّا به داد و راستى پيوستن ، و از باطل پرهيزيدن ، نيست الّا به حق گراييدن ، و اگر تو را زشتى بديها روشن شد ، ناچار بر تو روشن شد كه بگذاشتن بدى و ترك آن نيكويى است چنانكه سابقا نيز معلوم شد كه شناسايى هر چيزى ملازم است با شناسايى خلافش وقتى كه شناختى كه بديها در يك معنى جمع است ، ترك آن يك معنى همهء نيكويىها است و پيغمبر اسلام كه همهء بديها را جمع فرمود در محبّت و علاقهمندى به دنيا البته همهء نيكويىها در ترك و پرهيزيدن از مراتب و درجات دنيوى است كه خود تن و قواى حيوانيّهاى كه به انسان وديعه گذاشته شده است ، جهت مصالح لازمهء دروازهء بزرگ دنيا است ، از اين جهت اهمّ وصاياى وصىّ پيغمبر اسلام به امّت مرحومه تقوا و پرهيزگارى بود و در ابتداى خطبههايش غالبا اين كلمه درج است كه « أوصيكم عباد الله بتقوى الله » « 4 » و در قرآن كريم فرموده است : « و اتّقوا
فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى »
« 5 » و مكرّر نجات و رستگارى را بر تقوى و متّقين انحصار داده
« ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ
هامش
( 1 ) - غرر الحكم و كتاب اصول كافى ( كتاب الايمان ) ، باب حبّ الدّنيا و الحرص عليها ، حديث 1 و پاورقى صفحهء 25 همين كتاب مراجعه كنيد .
( 2 ) - مستدرك الوسائل ، كتاب حج ، باب 120 ، از امام عسكرى عليه السّلام به اين مضمون كه همهء گناهان را در يك خانه جمع كردهاند و مقفّل است و كليد آن دروغ است .
( 3 ) - در نسخهء آقاى مينوى اين كلمه « بازنمايى » آمده است .
( 4 ) - نهج البلاغه در چند جا از خطبهها و كلمات امير سخن ، مولاى متّقيان عليه السّلام آمده است ، يعنى : اى بندگان خدا ! شما را به تقوا و پرهيزگارى سفارش مىكنم .
( 5 ) - بقره / 197 : آيه چنين است :تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوىيعنى : زاد و توشه برگيريد كه بهترين