در حديث وارد شده : « لا يدخل الجنّة سيّء الملكة » ؛ « 1 » يعنى داخل بهشت نمىشود كسى كه با غلامانش بد سلوك مىكند . و « خليقه » فعليه است به معنى مفعول ؛ يعنى مخلوق . و چون موصوف او محذوف است ، جايز است در او الحاق تاء . و اين تاء ، به جهت نقل از وصفيت است به اسميت و علامت آن است كه اين صيغه ، غالبا محتاج موصوف نيست .
( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس معنى اين كلام شريف ، آنكه حمد از براى خدايى است كه اختيار كرد به جهت ما خلقهاى نيكو [ ى ] اصلى يا « 2 » صفات نيكوى « 3 » خلق ، و جارى ساخت به جهت ما رزقهاى حلال نيكو ، و مخصوص ساخت ما را به حسن سلوك با جميع خلق . پس جميع خلق ، مطيعند از براى ما به قدرت او و ميل دارند به اطاعت ما به عزت او .
و بدان كه ظاهر آن است كه معنى جميع اين فقرات سابقه ، مخصوص پيغمبر و ائمهء معصومين صلوات اللّه عليهم اجمعين باشد . و ممكن است كه مراد از اين فقرهء اخيره ، آن باشد كه كل خلايق از ملائكه ، كه موكلند به ابر و باران و باد و غير آن و افلاك و عناصر و غير آن ، واسطه است به جهت آنكه آثار رحمت و فيض الهى به خلايق برسد به جهت تعيّش ايشان . و لهذا خداى تعالى امر كرد ملائكه را كه سجدهء آدم
هامش
( 1 ) . عوالي اللآلي ، ج 1 ، ص 271 ، ح 86 ؛ مستدرك الوسائل ، ج 15 ، ص 458 ، باب 13 ، ح 6 ؛ مصنّف عبد الرزاق ، ج 11 ، ص 456 ، ح 20993 ؛ سنن الترمذى ، ج 3 ، ص 225 ، ح 2011 ؛ مسند أبى يعلى ، ج 1 ، ص 94 ، ح 93 - 95 . صحاح اللغة ، ج 3 ، ص 1611 ؛ كنز العمال ، ج 3 ، ص 442 ، ح 7357 .
( 2 ) . نسخهء ب ، د : با .
( 3 ) . نسخهء ج : نيكو .