كه خداى تعالى صفت ايشان را در كتاب محكمش بيان كرده است :
إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا ؛
يعنى نيستند آن كفار ، مگر همچو حيوانات عجم ، بل از ايشان گمراهترند .
بدان كه در اين فقرات ، اشارت است به آنكه حسن و قبح افعال ، عقلى است ؛ چنانچه شيعهء اماميه مىگويند ، نه شرعى است ؛ چنانچه اشعرى مىگويد .
[ قوله : « و الحمد للّه على ما عرّفنا من نفسه . . . و جنّبنا من الإلحاد و الشكّ في امره ]
و الحمد للّه على ما عرّفنا من نفسه ، و ألهمنا من شكره ، و فتح لنا من أبواب العلم بربوبيّته ، و دلّنا عليه من الإخلاص له في توحيده ، و جنّبنا من الإلحاد و الشكّ في أمره
مراد از « ابواب علم » علمهاى مختلف است ، از مراتب حكمت الهى و رياضى و طبيعى و غير ذلك . و ممكن است مراد ، ائمهء معصومين صلوات اللّه عليهم اجمعين باشند .
( بيان معنى كلام امام عليه السّلام )
يعنى حمد از براى خداى تعالى است به إزاى آنكه خود را به ما شناسانيد « 1 » و ما را به شكر خود ، ملهم ساخت و درهاى علم را بر ما گشود ، به سبب پروردگارىاش ، و ما را به آن ، راه نمود ، از آنكه اخلاص به او داشته باشيم در توحيد او و ما را دور كرد از آنكه انكار امر او كنيم يا شك در آن كنيم .
[ قوله : « حمدا نعمّر به . . . سبق إلى رضاه و عفوه » ]
حمدا « 2 » نعمّر به فيمن حمده من خلقه ، و نسبق به من سبق إلى رضاه و عفوه
هامش
( 1 ) . نسخهء ب ، د : شناسيد .
( 2 ) . نسخهء ج : - حمدا .