چنانچه استطاعت نداشته باشد كه آنچه خداى تعالى او را بر آن فعل بدارد ، از آن فعل تأخير كند و همچنين برعكس . و اين مذهب - چنانچه مذكور شد - باطل است . و همچنين معلوم مىشود كه ارادهء خداى تعالى به جميع افعال بنده تعلّق گيرد ؛ چنانچه هرچه از بنده صادر شود ، موافق محبت الهى باشد . و اين نيز باطل است .
پس تأويل اين فقرات را بر اين نهج بايد كرد كه خداى تعالى بنده را به شارع ارادت و محبت خود ، كه طاعات « 1 » باشد ، دلالت نمود ؛ بعضى اطاعت كرده ، در آن شارع سلوك كردند و بعضى اطاعت نكردند . يا آنكه مراد اين باشد كه خداى تعالى بنده را قدرت داد بر آنكه به شارع ارادت و محبت او ، كه موجب ادراك مثوبات باشد ، سلوك نمايند . بعضى كه عاصى شدند ، اختيار آن ديگر كردند و بعد از آنكه ارادهء بنده تعلّق گرفت كه فعل از او صادر شود ، به اعتبار انضمام آن اراده ، صدور آن فعل از بنده لازم مىشود . و تفصيل اين را در تحفهء رضويه بيان كردهايم .
( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس معنى اين كلام شريف ، آن است كه پس خداى تعالى خلايق را رسانيد و دلالت كرد به شارع ارادتش ، و مبعوث ساخت ايشان را به راه محبتش ؛ چنانچه مالك نيستند كه تأخير كنند خلق از آن فعلى كه خلق را به سوى آن تقديم فرمود ، بعد از تعلّق قدرت و ارادت بنده به آن فعل ، و استطاعت ندارند كه تقدم كنند به فعلى كه خداى تعالى ايشان را تأخير فرموده است از آن فعل .
[ قوله : « و جعل لكلّ روح منهم قوتا معلوما مقسوما من رزقه » ]
و جعل لكلّ روح منهم قوتا معلوما مقسوما من رزقه
در نسخهء ابن ادريس « روح » - به ضم راء مهمله - چنانچه در اصل است و
هامش
( 1 ) . نسخهء ه : طاعت .