مىروند و مردم را به قهقرا نموده ، به عقب خود ردّ مىسازند . پس پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر منبر خود درست نشسته ، اندوه تمامى از روى مبارك او ظاهر مىشد . پس جبرئيل اين آيه را نازل ساخت . « 1 »
و اين تفسير ، موافق تفسيرى است كه متوكل در اين حديث ، از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام روايت كرده است و ظاهرا اين تفسير ، اصح است .
و بنابراين ، مراد از « شجرهء ملعونه » بنى اميه است . و بعضى گويند : مراد درخت زقّوم است ؛ چنانچه از ابن عباس مروى است . و چون فتنه به معنى امتحان است ، بنابراين اگر مراد از شجره ، درخت زقّوم باشد ، امتحان در آن درخت ، به آن سبب است كه مشركين مىگفتند كه آتش هرگاه درخت را بسوزاند ، چون « 2 » درخت زقّوم از آتش جهنم برويد و قوّت يابد ؟ و انكار مىنمودند وجود اين درخت را در جهنم . و مسلمين تصديق نموده ، دليل مشركين را باطل مىدانستند . « 3 »
( معنى كلام شريف )
يعنى پس گفت امام جعفر عليه السّلام : « خداى تعالى رحمت كناد بر يحيى ! بهدرستى كه پدر من خبر داد به من از پدرش از جدش از امير المؤمنين ، على بن ابى طالب عليه السّلام آنكه پيغمبر خداى تعالى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خوابى او را ربود در حالتى كه بر منبر بود . پس در خواب ديد كه مردم بسيارى بر منبر او مىجهند ، مثل جستن بوزينهها ، و مردم را ردّ
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 6 ، ص 654 ؛ همچنين اقوال گذشته نيز در آن مذكور است .
( 2 ) . يعنى چگونه .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 6 ، ص 655 و فيه : لأنّ المشركين قالوا : « إنّ النار تحرق الشجرة فكيف تنبت الشجرة في النار و صدّق بها المؤمنون » .