( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس خلاصهء معنى اين كلام ( شريف ) « 1 » امام عليه السّلام اين است كه خدايا ! چنانچه صلوات بر پيغمبر و ملائكهء مقربين و تابعان پيغمبران فرستادى ، صلوات بفرست بر آدم عليه السّلام كه اول مخلوقات تو است ، كه پيش از او مثل او مخلوقى را نيافريده بودى ، كه اول شخصى است كه از خاك مخلوق شده است و اعتراف به پروردگارى و خدايى تو كرده است ، و اول حجتها و پيغمبران است كه بر بندگان و مخلوقات تو حجتند ، و اول شخصى است كه به جهت حجت آفريده و مثل و مانند او را پيشتر از او نيافريده بودى ، كه راهنمونى است اين آدم عليه السّلام خلق را بر آنكه پناه ببرند و امان طلب نمايند به عفو تو از عذاب و عقاب تو ، به اين جهت كه چون آدم عليه السّلام توبه و بازگشت نمود و پناه به عفو الهى برد و خداى تعالى او را بر آن معصيت ، كه ترك اولى بود ، عقاب نكرد ، ظاهر شد كه هركس از خلق كه معصيت كند ، چون پناه به عفو الهى برد ، از عقاب خلاص مىشود ، يا به اين جهت كه آدم ، اين مسألهء توبه و عفو را تعليم خلق نمود ، چنانچه ساير احكام شريعت و دين را تعليم خلق نمود ، كه اين آدم عليه السّلام به راه توبهء تو رفته است ، كه وسيلهاى است آن آدم عليه السّلام ميان خلق « 2 » و ميان شناختن خداى تعالى به صفات حسنى كه اين آدم را تو تعليم كردهاى چيزى را كه راضى شدى تو به سبب آن چيز ، از او به سبب بخششى و تفضلى كه بر او كرده بودى ، كه آن چيزها كلماتى است كه خداى تعالى او را تعليم كرده بود به جهت توبهء او و آن ، صفات و اسماى حسنى است بر تفسير اول ، و
رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا
است تا به آخر ، بر تفسير دويم ، و « لا إله إلّا أنت ظلمت نفسي » است بر تفسير سيوم ، و اسامى اصحاب كسا و عبا است بر تفسير چهارم ، و
هامش
( 1 ) . از نسخهء د .
( 2 ) . نسخهء د : وسيلهاى است آن ، ميان آدم و ميان خلق .