ثابت ساز به آن محافظت و هدايت ، كه نسبت به دوستان خود مىكنى . و بپوشان چشمهاى دلهاى ما را - كه آن چشمها قوّتهاى نفس ناطقه است يا دو تجويف راست و چپ دل است - از آن چيزى كه خلاف محبت و دوستى تو باشد .
[ قوله : « و لا تجعل لشيء من جوارحنا . . . تبقى لنا سيّئة نستوجب بها عقابك » ]
و لا تجعل لشيء من جوارحنا نفوذا في معصيتك . اللّهمّ فصلّ على محمّد و آله ، و اجعل همسات قلوبنا و حركات أعضائنا و لمحات أعيننا في موجبات ثوابك حتى لا تفوتنا حسنة نستحقّ بها جزاءك ، و لا تبقى لنا سيّئة نستوجب بها عقابك
« جوارح » جمع « جارحه » است ؛ يعنى عضو آدمى كه به او كسب مىكند . و « نفوذ » به معنى فرو رفتن است . و چون ظاهر معنى كلام امام عليه السّلام آن است كه مگردان هيچ عضوى را از ما كه فرو رود در گناه تو ، و ظاهر آن است كه گناه نفوذ كند در اعضا ، نه اعضا در گناه ، بنابراين ، بعضى از افاضل علماى معاصرين « 1 » توجيه كردهاند كه در اينجا صنعت قلب شده است ؛ چنانچه در علم معانى و بيان مذكور است .
و فقير مىگويم كه هيچ احتياج به صنعت قلب نيست . گويا طلب فرو رفتن گناه در اعضا از امورى است كه ممتنع است عادتا . آنچه طلب او ممكن است ، آن است كه كثرت گناهان ، به نوعى نرسد كه عضوها در گناه فرو روند و گناه احاطه به اعضا كند . و اين معنى ، اگرچه مخصوص است به بندگان ، اما امام عليه السّلام از بابت تعليم عباد ، به اين اسلوب دعا فرموده ؛ چه بندگان و ساير امت ، سواى انبيا و ائمهء معصومين صلوات اللّه عليهم اجمعين بىتقصير نمىباشند .
و « همسات » جمع « همس » است ، و او به معنى آواز مخفى است . و به اين
هامش
( 1 ) . ميرداماد در شرح الصحيفة ، ص 146 .