دلند ، كه روح حيوانى و قوّت حيوانيهء قائمه به آن روح ، در آنجا مىباشند . و دور نيست كه مراد ، دو گوش دل باشند كه حكما آن را دو اذن دل مىگويند كه گويا ايشان به جاى دو چشمند از براى دل .
( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس خلاصهء معنى اين كلام شريف ، آنكه باز مگذار هرگاه ما ارادهء دو فكر داشته باشيم ، كه يكى از آن ، طاعت و عبادت باشد ، كه موجب خشنودى الهى است ، و ديگر [ ى ] گناه و معصيت باشد ، كه موجب غضب الهى است ، نفسهاى سركش ما را ، كه قوّت حيوانيه است با اختيارى كه آن نفسها داشته باشند كه هرچه اراده نمايد ، به آن اختيار به عمل آورد ؛ بلكه اسباب و شرايط ، كه باعث توفيق نفسهاى ما باشد ، ايجاد نماى و موانع خير و توفيق را ازاله كن . پس به درستى كه نفسهاى ما ، اگر نه اسباب توفيق الهى با او ضم شود ، اختيار طرف باطل و شر و گناه مىكنند ، مگر آن نفسهايى را كه توفيق داده باشى و اسباب سعادت او را مهيا ساخته باشى . و اين نفسهاى ما سركشى مىكنند و ميل به بدى و فساد مىنمايند ، مگر آن نفسهايى را كه تو ترحم بر آن كردهاى .
خدايا ! ( و ) « 1 » به درستى كه تو از ضعف - كه آب منى است يا رطوبات است يا نيستى است - ما را آفريدهاى و بر سستى ، ما را بنا و تعمير كردهاى ، و از آب حقيرى - كه آب منى باشد - ابتداى آفرينش ما كردهاى . پس تحويل و انتقال نمىتوانيم كرد از گناهان ، به سوى طاعت ، مگر به امداد قوّت تو ، كه مانع باشد ما را از ميل به گناه . و قوّت نداريم بر طاعت ، مگر به سبب يارى تو ، كه ما را به جانب طاعت راغب سازد . پس قوّت ده ما را به سبب توفيق تو . و بر راه راست ، ما را نگاهدار و
هامش
( 1 ) . از نسخهء ب .