( معنى نفس اماره و نفس مطمئنه و نفس لوّامه ، كه حضرت خواجه نصير الدين طوسى در شرح اشارات بيان كرده است )
« امّاره » مشتق است از « اماره » به معنى حكومت . پس امّاره يعنى سركش است ؛ چه حاكم ، سركش مىباشد . و نفس اماره قوّت حيوانيه است كه اطاعت قوّت عقليهء عمليهء قائمه به نفس ناطقه نكند و او را به كره و جبر ، مطيع خود سازد ، به سبب استيلاى قوّت شهوانيه و غضبيه ، كه از تخيلات و توهمات و احساسات به هم رسيده باشد و قوّت عقليهء عمليه را از جانب قدس به جانب اسفل ميل فرمايد .
و نفس مطمئنه ، قوّت عقليهء عمليه است ، هرگاه قوّت حيوانيه را فرمانبر دار خود سازد ، به سبب مغلوبيت قوّت شهوانيه و غضبيه ، كه موجب مشايعت قوّت حيوانيه با قوّت عقليهء عمليه باشد در توجه از جانب اسفل به جانب عالم قدس ، كه جانب اعلى است .
و نفس لوّامه ، قوّت حيوانيه است ، هرگاه در بعضى اوقات ، اطاعت نفس ناطقه و قوّت عقليهء عمليه كند و گاهى سر از اطاعت او پيچد و بعد از آن ، ندامت او را عارض شده ، خود را ملامت كند . و به اين سبب ، او را لوّامه گويند . و در قرآن مجيد ، اشاره به هر سه نفس شده است به اسمهايى كه سابقا مذكور شد . و تفصيل احوال اين سه نفس و معانى ايشان را حضرت أفضل المحققين ، آية اللّه في العالمين ، خواجه نصير الملّة و الدين ، محمد الطوسي نوّر اللّه مضجعه در شرح اشارات ، در بحث مقامات العارفين بيان نموده است .
و « ضعف » - به ضم ضاد ، چنانچه در اصل صحيفهء كامله است - اشاره است به آب منى و رطوبات اخلاط ، يا به رطوبت غريزيه ، يا به عدم ؛ چه بندگان همه حادثند و از عدم ، كه نيستى محض است ، آفريده شدهاند . و از عدم چيزى ضعيفتر نمىباشد . و همچنين « وهن » به معنى سستى است ، اشاره به يكى از امور