و مراد از « أطولهما بقاء » آخرت است ، كه بقاى او از بقاى دنيا بيشتر است ، بلكه هميشه باقى است . و « هممنا » مشتق است از « همّ » ، به معنى فكر كردن و اراده نمودن ؛ يعنى اگر دو اراده و دو فكر مخالف يكديگر بكنيم كه يكى از آن دو اراده ، خشنود سازد تو را اى پروردگار از ما ، و ديگرى تو را به غضب آورد از ما ، پس تو ميل بفرماى ما را به جانب آنچه تو را از ما خشنود سازد .
و « إرضاء » به معنى خشنود ساختن است . و « إسخاط » به غضب آوردن است . و « مل » مشتق است از « ميل » . و « إيهان » به معنى سست كردن است .
( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس خلاصهء معنى اين كلام شريف ، آنكه خدايا ! صلوات بفرست بر محمد و آل او ، و بگردان ما را به جانب دوست تو ، كه توبه است ، و دور كن و جدا نماى ما را از مكروهت ، كه عزم بر گناه است . خدايا ! هرگاه ما متحير باشيم ميان تقصير در دنيا و لذت آن و ميان تقصير در آخرت و لذت آن ، پس برسان نقصان را در لذت دنيا ، كه زودتر از آخرت فانى و معدوم مىشود ، بلكه ( آخرت ) « 1 » هرگز فانى نمىشود ، و بازگشت و رجوع از نقصان را ، كه كمال باشد ، برسان در آخرتى كه بقا و دوام آن درازتر است از بقاى دنيا و دائما خواهد بود . پس نقص لذتها در دنيا باشد ، نه در آخرت . و هرگاه دو فكر ، ما را به هم رسد و ارادهء آن دو فكر داشته باشيم كه خلاف يكديگر باشند و يكى از آن [ دو ] اراده ، خشنود سازد تو را از ما و ديگرى تو را به غضب آورد از ما ، پس ميل بده ما را و ارادهء ما را به جانب آن چيزى كه تو را از ما خشنود سازد ، « 2 » و سست كن قوّت ما را از آن چيزى كه تو را غضب
هامش
( 1 ) . از نسخهء ه .
( 2 ) . در نسخهها : + ميل ده .