( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس خلاصهء معنى اين كلام شريف ، آنكه اى آن كسى كه گشوده مىشود و حل مىشود به سبب او گرههاى مكروهات دنيا ! و اى آن كسى كه تسكين مىيابد و فرو نشانيده مىشود به سبب او تيزى و تندى حادثههاى سخت دشوار ! و اى آنكسى كه طلب كرده مىشود از او بيرون رفتن از دشوارىها به سوى فرح و خوشحالى و راحت آن ! اطاعت كرد و خوار شد به جهت قدرت تو ، اى پروردگار ! كارهاى صعب دشوار . و سبب مىجويند به لطف و علم تو به لطايف اشيا جميع اسباب يعنى جميع اسباب اگر لطف و علم الهى به نظام كامل را وسيله نسازند ، سبب هيچ چيز نمىتوانند شد . « 1 »
و جارى و روان شده است به قدرت كاملهء تو قضا و قدر الهى . و فرمانبر دار و جارى شده است بر وفق ارادهء تو جميع مخلوقات . پس اين مخلوقات ، به اراده و خواهش تو ، بىآنكه كلامى از تو صادر شود ، در قضا و قدر فرمانبر دار امر تواند .
و به ارادهء تو ، بىآنكه تو ايشان را نهى كنى به قول ، ممنوع مىشوند در قضا و قدر به خلاف غلامان نسبت به مالكان ، كه تا امرى از ايشان به قول و كلام صادر نشود ، غلامان اطاعت حكم مالكان نمىكنند .
خدايا ! تويى كه خوانده مىشوى در مهمات عظيمه ، كه موجب همّ و دلگيرى مىشوند ، تا آن حزن و دلگيرى را رفع كنى . و تويى پناه خلايق ، كه فزع به سوى تو مىكنند در حادثههاى عظيمهء دنيا ، و دفع نمىشود آن حادثههاى عظيمه ، مگر
هامش
( 1 ) . زيادتى است در حاشيهء نسخه د با علامت « صح » كه به خط كاتب نسخه نيست : و اين علم به نظام عالم ، موجب ترجيح وجود عالم است بر اين نهج كه مخلوق شده ؛ چنانچه در موضعش بيان شده . و اين علم الهى را اهل شرع و حكما به « عنايت الهيه » تعبير مىكنند .