على محمّد و آله الطيبين الطاهرين الأخيار الأنجبين
در نسخهء كفعمى ، بدل « أكثر » ، « كأتمّ » است ؛ يعنى صلواتى بر پيغمبر و آل ( او ) « 1 » بفرست ؛ مانند صلواتى كه تمامتر باشد از صلاتى كه بر يكى از خلق خود فرستادهاى . و شبههاى كه در اين مقام ، مشهور است كه بر عبارت مشهورهء صلوات ، كه « اللّهمّ صلّ على محمّد و آله كما صلّيت على إبراهيم و آل إبراهيم » است ، مىكنند ، بر اين عبارت دعاى مذكور ، چون لفظ « كأتمّ » بدل « أكثر » بوده باشد ، وارد نيست ؛ چه مشبّهبه در اين مقام ، اتم است از صلوات انبياى سابق و آن اتم ، بر صلوات غير متناهى بالفعل صادق مىآيد . و صلوات بر پيغمبر ما ، هرچند كاملتر است از صلوات انبياى سابق ، اما غير متناهى بالفعل نيست ، اگرچه غير متناهى به معنى لا يقف باشد . پس مشبه اضعف شد از مشبّهبه . و تفصيل اين بحث را با آنچه از اعتراضات در وقت مقابلهء اين دعا ميان فقير و حضرت استادى و من إليه في العلوم الشرعية استنادي ، شيخ بهاء الملّة و الدين محمد العاملى « 2 » نوّر اللّه مضجعه مذكور شده است ، در تحفهء رضويه « 3 » مذكور ساختهايم .
و مراد از « احد » در اين مقام ، يا فرد كامل است يا هر واحد از افراد . پس نكره در مقام اثبات ، مفيد استغراق باشد . و اين معنى خلاف مشهور است . و « إيتاء » به معنى دادن است . و مراد از « عباد » ، بندگان و مقربان درگاه احديتند . « 4 » و « منّان »
هامش
( 1 ) . از نسخهء ه
( 2 ) . نسخهء ه : و حضرت استادىام شيخ بهاء الدين .
( 3 ) . اين بحث در اوايل شرح دعاى دوم از تحفهء رضويه آمده است .
( 4 ) . حاشيهء نسخهء د ، با علامت « صح » كه به خط كاتب نسخه نيست : بلكه نزد محققان ، مرتبهء عبديت كه نسبت است ميان بنده و خداى تعالى اشرف [ است از مرتبهء رسالت و نبوت كه نسبت است ميان بنده و امت ؛ چه نسبت ، تابع منسوب إليه است در شرافت ] . اين مطالب ، در ص 238 در معنى عبد مقدم شده است .