« من دنياهم » بيانيه است . و « درك » به معنى رسيدن است . و « آجل » به معنى آخرت است يا ثوابها [ يى ] كه در آخرت است . و لفظ « في » در « في أخراهم » مؤيد معنى دويم است .
و مراد امام عليه السّلام در اين فقرات شريفه ، آن است كه منفعت شب و روز را بيان كند . اما منفعت شب ، آن است كه در شب ساكن شوند و آسايش نمايند از حركتها كه در روز كردهاند و از ثقل آن حركات و از ترددات و برخاستنها و رنجهاى روز . و در شب ، لباس استراحت و خواب بپوشند و موجب راحت و خواب ايشان شود و شهوت مجامعت به هم رسانند كه باعث بقاى نوع انسان شود .
و منفعت روز ، آن است كه در روز ، مخلوقات را ببينند و در امور معيشت تصرف توانند كرد و احسانهاى خداى تعالى ، كه افعال بندگان و آلات رزقند و سبب رزق مىشوند ، بجويند تا رزق را به اين اسباب ، به هم رسانند و در روى زمين بگردند و سير كنند تا دنيا ( را ) « 1 » و لذت او را بيابند و ثواب آخرت را در روز قيامت درك كنند ؛ به آن سبب كه يافتن ثواب در آخرت ، فرع حيات در دنيا است كه آن ، بىرزق حاصل نمىشود . يا به آن سبب كه در دنيا طاعات و عبادات و تصدقات و امثال آن بكنند كه موجب ثواب آخرت شود .
( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس خلاصهء معنى اين كلام شريف ، آن است كه پس خلق كرد خداى تعالى از جهت بندگان ، شب را تا ساكن شوند در او از تعب حركتهاى روز و ترددات ، كه باعث رنج است ، و گردانيد شب را ، تا لباسى باشد كه او را بپوشند ، كه آن لباس راحت و خواب است . پس بوده باشد اين ، راحت و قوّت ايشان . و تا بيابند به اين
هامش
( 1 ) . از نسخهء ب ، د .