اما در كلام امام عليه السّلام در اين مقام ، مفهوم اين هر دو كلام ، از فقرهء اولى ظاهر شد .
پس احتياج به فقرهء دويم نباشد .
( بيان جواب حضرت استادى شيخ بهاء الدين محمد ، كه از اين اشكال مذكور ساخته است ، در مفتاح الفلاح و مسألهء غريبه در اين مقام )
و حضرت استادىام جوابى به غايت لطيف از اين بحث مىگفتند كه در كتاب مفتاح الفلاح « 1 » آن جواب را نقل كردهاند . خلاصهء جواب ، آنكه امام عليه السّلام در اين كلام ، اشاره به مسألهء غريب عجيبى از مسائل رياضيه فرمودهاند . و آن مسألهء ، آن است كه شهرهايى كه در روى زمين واقع است ، بعضى شمالى است از خط استوا - كه ابتداى اقليم اول است و در برابر دايرهء معدل النهار است - و بعضى شهرها جنوبى است از او . و هركس در خط استوا است ، روز و شب او دائما مساوى است ؛ چنانچه سال او هشت فصل دارد ، دو تابستان و دو زمستان و دو بهار و دو پاييز .
و هركس در بلاد شماليهء خط استوا است ، در وقتىكه تابستان ايشان است و روز ايشان درازتر است از شب ، زمستان شهرهاى جنوبى است و شب ايشان درازتر است از روز ، در همان وقت . و در وقتىكه زمستان بلاد شماليه باشد و روز كوتاهتر باشد از شب ايشان ، در همان وقت ، و تابستان بلاد جنوبى است و روز ايشان در اين بلاد جنوبى ، درازتر است از شب ايشان ؛ چنانچه اگر عرض شهرهاى شمالى
هامش
( 1 ) . مفتاح الفلاح ، ص 304 - 305 . سيد نعمة اللّه جزايرى در شرح صحيفه ، ( ص 118 ) ، پس از نقل كلام شيخ مىگويد : « و هذا و إن كان تحقيقا لطيفا لم يسبق اليه ، إلّا أنّ تكرار المعاني بتغيير العبارات شائع ذائع في مقام الدعاء » .