« موقوتا » است ؛ يعنى آن نهايت روز و شب ، وقتش معيّن و مشخص است .
( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس معنى اين كلام شريف ، آن است كه حمد مخصوص خداى تعالى است كه او آفريد شب و روز را به قوّت كاملهاش ، و تميز كرد ميان شب و روز به قدرت شاملهاش ، و گردانيد جهت هريك از شب و روز ، نهايتى و حدّى ، كه آن حدّ نيز دو حدّ دارد : اول و آخر . يا به اين معنى كه اين حدّ ، در كمال حدّيت ، از دو طرف كمال امتياز دارد . و گردانيد از جهت هريك ، غايتى و منتهايى ، كه ممتد و كشيده شده است ؛ يعنى آن غايت ، دو حدّ دارد . يا به اين معنى كه آن منتهى ، در صفت منتهى بودن ، چون ممدود و مطوّل است ، كامل است .
[ قوله : « يولج كلّ واحد منهما في صاحبه . . . و ينشئهم عليه » ]
يولج كلّ واحد منهما في صاحبه ، و يولج صاحبه فيه بتقدير منه للعباد فيما يغذوهم به ، و ينشئهم عليه
( معنى ايلاج روز و شب در يكديگر )
« إيلاج » به معنى داخل كردن چيزى است در ديگرى ، از ايلاج مذكر در مؤنث گرفتهاند ؛ يعنى آلت مذكر داخل در آلت مؤنث شود . پس ايلاج شب در روز ، به اين معنى است كه شب را داخل روز كنند . و روز اطول از شب باشد ؛ چون ايام تابستان . و ايلاج روز در شب ، برعكس اين ، چون ايام زمستان . پس مراد از ايلاج هريك از شب و روز در ديگرى ، آن است كه شب را داخل كرد در روز ؛ چون ايام تابستان . و روز را در شب داخل كرد ؛ چون ايام زمستان . و مراد از ايلاج صاحب هر يك از شب و روز در ديگرى ، عكس اول است ؛ يعنى ايلاج روز ، كه صاحب شب