[ قوله : « الحمد للّه الّذي خلق الليل و النّهار . . . و أمدا ممدودا » ]
الحمد للّه الّذي خلق الليل و النّهار بقوّته ، و ميّز بينهما بقدرته ، و جعل لكلّ واحد منهما حدّا محدودا و أمدا ممدودا
( بيان دليل نجومى كه حضرت امام عليه السّلام گفته است ، كه خلق عالم ، ابتدا در روز بوده است )
منقول است كه فضل بن سهل سؤال كرد از حضرت امام الثقلين ، امام على بن موسى الرضا عليهما من الصلوات و التسليمات أزكاها كه روز ، پيشتر آفريده شد يا شب . پس امام عليه السّلام گفت « 1 » كه از حساب ، جواب تو را بدهم يا از قرآن ؟ فضل گفت : از هر دو .
پس امام عليه السّلام گفت : اما از حساب ، پس دانستى اى فضل ! آنكه طالع دنيا سرطان است و كواكب جميعا در موضع شرف ايشان بودهاند . پس زحل در ميزان بوده است « 2 » و مشترى در سرطان و شمس در حمل و قمر در ثور . پس روز ، پيشتر از شب بوده است ، به جهت آنكه حمل بر ثور مقدم است .
و اما از قرآن ، پس آيهء كريمهء :
وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ
« 3 » دلالت مىكند كه روز مقدم است بر شب . و به روايتى كه عياشى در تفسيرش نقل كرده است ، بعد از آن كه امام عليه السّلام گفت كه شمس در حمل بوده و قمر در ثور ، فرمودند كه پس اين ، دلالت مىكند كه آفتاب در حمل بوده است ، كه عاشر است از برج طالع در ميان آسمان . پس روز ، پيشتر از شب مخلوق شده است . و در كلام خداى تعالى اين آيهء كريمه وارد شده است :
لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ ؛
« 4 » يعنى روز سابق است بر شب .
هامش
( 1 ) . نسخهء ه : فرمودند .
( 2 ) . نسخهء ه : ميزان در زحل بوده است .
( 3 ) . يس ، آيهء 40 .
( 4 ) . مجمع البيان ، ج 7 - 8 ، ص 664 ( به نقل از : تفسير عيّاشى ) ؛ فرج المهموم ، ص 95 - 96 ( به