پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در آنجا « 1 » بوده . و نفس پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كمال انس و الفت به آن موضع داشته .
و در نسخهء كفعمى ، بدل « موطن رحله » ، « موطن رجله » است به جيم ، و بدل « موضع رجله » « موضع رحله » است به حاء مهمله . و اين به حسب معنى اولى است ؛ چه وطن را به پا نسبت دادن ، اولى است از آنكه به اثاث البيت نسبت دهند .
( معنى كلام امام عليه السّلام )
يعنى هجرت كرد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به شهرهاى غريب « 2 » - كه حبشه و مدينه است - و محل دورى يا محلى كه دور بود از محل توطن اسباب و اثاث البيت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، و موضعى كه اولا پاى مبارك آن حضرت از آنجا حركت كرده بود ، و از موضعى كه در وقت ولادت ، سر مباركش به آنجا فرود آمده بود - يعنى از مكهء معظمه ، كه محل تولد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بود - و از موضعى كه نفس پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به آنجا انس تمام داشت ؛ به جهت آنكه اراده داشت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه دين تو را عزت دهد و طلب نصرت كند بر جماعتى كه كافرند به دين تو .
( بيان خلافى كه جمعى از علما كردهاند كه مكهء معظمه ، افضل است از مدينهء طيبه يا برعكس )
بدان كه از ظاهر اين فقرات مستفاد مىشود كه مكهء معظمه ، اشرف است از جميع مواضع ، حتى از مدينهء طيبه ؛ چه افضل انبيا مىبايد كه انسش به افضل
هامش
( 1 ) . نسخهء ب ، د : اينجا .
( 2 ) . نسخهء ج : غربت .