[ قوله : « و هاجر إلى بلاد الغربة . . . و استنصارا على أهل الكفر بك » ]
و هاجر إلى بلاد الغربة ، و محلّ النأي عن موطن رحله ، و موضع رجله ، و مسقط رأسه ، و مأنس نفسه ، إرادة منه لإعزاز دينك ، و استنصارا على أهل الكفر بك
مهاجرت به معنى انتقال نمودن ، شامل هجرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به حبشه « 1 » و به مدينه ، هر دو هست ؛ چه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در اوايل اسلام ، اولا به حبشه هجرت كرد و بعد از آن به مدينه . و جمعيت لفظ « بلاد » ، يا به اعتبار آن است كه مراد ، جمع منطقى است كه زياده از واحد است . و در اين مقام ، آن دو موضع است كه مذكور شد . يا به اعتبار ديهها و محلهاى حبشه و مدينه است . و « نأى » به سكون همزه ، به معنى دورى است . و در نسخهء ابن ادريس به عوض « نأى » ، « نآئي » است بر وزن فاعل ، به معنى بعيد . پس بنابراين نسخه ، « نآئي » مدينه يا حبشه است . و اضافهء « محل » به او از بابت اضافه موصوف است به صفت ؛ چون مسجد الجامع .
و « رحل » به معنى اثاث البيت است كه همراه آن شخص باشد . و « استنصار » به معنى طلب نصرت است . و مراد از « محل نأى » ، مدينه است . و مراد از « موضع رحل » و « موضع رجل » و « مسقط رأس » و « مأنس نفس » ، جميعا مكهء معظمه است كه اثاث بيت « 2 » پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هم در آنجا « 3 » بوده و ابتداى حركت پاى
هامش
( 1 ) . پيامبر اكرم به حبشه هجرت نكردند ، بلكه جماعتى از اصحاب او به حبشه هجرت كردند .
البته پيامبر اكرم سفرى به طائف داشتند كه مورد استقبال اهالى آنجا واقع نشدند و پيامبر را بيرون كردند .
اين اشتباه را شارح در التحفة الرضوية شرح عربى او بر صحيفه نيز مرتكب شده است . اين ديدگاه شارح مورد نقد مجلسى در الفرائد الطريفة : ص 242 نيز قرار گرفته شده است .
سيد على خان شيرازى در رياض السالكين : ج 1 ، ص 473 مىنويسد : « و المراد ببلاد الغربة و محلّ النأى : مهاجره صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و هو المدينة المنوّرة و جمعيّة البلاد باعتبار ما حولها من القرى » .
( 2 ) . نسخهء ج : البيت .
( 3 ) . از نسخهء ج . ديگر نسخهها : اينجا .