فصل سوّم در بيان معنى قول رسول اللّه ، صلّى اللّه عليهم و آله
كه گفت : « بتحقيق كه مر خداى راست هفتاد حجاب از ظلمت و نور ، كه اگر كشف آن كند و رفع آن ( 218 ) نمايد هرآينه بسوزاند سبحات جلال و جمال وجه وجيه وى هر چيزى را كه مبصر بصر و مدرك درك وى گردد » . و در بعضى از روايات هفتصد حجاب ، و در بعضى هفتاد هزار آمده است » .
پس بايد دانست كه حضرت بىچون تعالى و تقدّس لذاته فى ذاته متجلّى باشد و اطلاق حجاب در اين باب البته نسبت به محجوبان خلق كنند . و محجوبان بر سه قسم باشند ، بعضى به مجرّد ظلمت محجوبند ، و جمعى به نور محض ، و طايفهاى به نور مقرون به ظلمت .
و اصناف اين اقسام ثلاثه كثير بود براى تحقّق كثرت ما بين افراد نور و ظلمت . و مرا ممكن است كه به تكلّف حصر كنم آن را در هفتاد ، و ليكن در حصر و تحديد آن بدانچه بر من لايح و ظاهر شده است اعتماد و اعتبار نتوانم كرد ، چه به يقين ندانم كه از حديث مراد آن است يا نه .
و امّا تحقيق و تحديد هفتصد و هفتاد هزار از غير روح قدسى و قوّت نبوى نيايد ، يا آنكه ظاهر ظنّ من آن است كه اين اعداد سهگانه كه سبعين و سبعه يا أو سبعين ألف بود براى تكثير و مبالغه باشد نه براى تحديد و حصر ، و بتحقيق كه گاهى باشد كه عادت جارى شود به ذكر عددى كه مقصود از آن اشعار به كثرت بود نه اخبار از قصر افراد . و اين معنى در هفتاد نسبت به اعداد ديگر شايعتر باشد ، و اللّه اعلم .
و محقّق ساختن اين از وسع و طاقت من خارج بود ، و آنچه در اين وقت بيان امكان دارد اين است كه اين اقسام طوايف ثلاثه را با بعضى از اصناف هر قسمى مبيّن و محرّر كنم تا ، به قدر ، به آن راه برى و فىالجمله از آن آگاه شوى . بس بدانكه .