حقيقيّت آنچه بر آن رفتهاند . ( 46 ) و ما از آن جمله پارهاى اسانيد و مستندات دو فرقهء اوّل را با اعتراضات ايشان بر يكديگر بىمجادله و مكابره و بىمنازعه و معانده ذكر كرده ، ترجيح آن را ، به انصاف و مروّت صاحب فطنت سليم و طبع مستقيم كه از قيد « كس نگويد كه دوغ من ترش است » آزاد باشد ، حواله كنيم تا كدام يك از آن را ، قطع نظر از قلادهء تقليد و قيد تعصّب گروه ، معقولتر و مستحسنتر داند اختيار كند و به عمل آورد .
« وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ » ،
( احزاب ، 4 ) .
( 1 ) بدان كه از جملهء دلايل « غاسلان » كه خود را در اين باب از ناصحان مىدانند :
يكى ، آن است كه در آيهء مجيدهء :
« إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ »
( مائده ، 6 ) ، چهار نفر از قاريان معتمد ، كه نافع و ابن عامر و كسائى و حفص بود ، به نصب
« أَرْجُلَكُمْ »
قرائت كردهاند ، و آن دلالت بر غسل دارد ؛ و قرّاء ديگر به جرّ خواندهاند ، يا محمول بر مسح بر خفّ و موزه است ، يا به واسطهء آنكه در قرب و جوار
« بِرُؤُسِكُمْ »
واقع است در حركت تابع اوست ، يا معطوف بر « رءوسكم » ، نه از براى تجويز مسح ، بلكه به قصد اشاره به رعايت عدالت و حدّ وسط در ريختن آب بر پا تا غسل شبيه به مسح به فعل آيد .
دليل دوّم ، آنكه آنچه از وضوى بيانى به ما رسيده است متضمّن غسل است ، نه مسح . و از ابن عبّاس مروى است كه در وقت حكايت طهارت و روايت كيفيّت وضوء رسول خدا گفت كه به غسل رجلين ختم نمود .
و بخارى در كتاب « صحيح » خود از عبد اللّه عمر نقل كرده است كه او گفته است كه : « در سفرى از اسفار پيغمبر ، ( ص ) ، از ما به پس ماند ، پس دريافتيم آن حضرت را ، و نماز را قصر مىكرديم . و چون وضو ساختيم پاها را مسح كرديم . رسول ( ص ) دو بار به آواز بلند ندا كرد كه واى ، پاشنههاى پا را از آتش ، يعنى چرا نشستيد .
و محيى السنّة در « مصابيح » و غير آن از ابى حبّه روايت كرده است كه : « امير كل امير كه وضو مىساخت دستها را پاك بشست ، و سه بار مضمضه ( 47 ) و سه بار استنشاق نمود ، و سه مرتبه روى را و ذراعين را شست و يك بار مسح كرد و سه دفعه رجلين را تا به كعبين مغسول ساخت ، پس برخاست و ايستاده آب زيادتى