بودهاند . و اگر كسى به تفوّق و تغلّب يا به كثرت مال مباهات كند اهل عقل را بر او انكار رسد . و در تحت هريك از اين چهار خلق محمود انواع نامحصور مندرج بود .
و آنچه در تحت جنس « حكمت » است هفت است : اوّل ذكاء ، دوم سرعت فهم ، سوم صفاى ذهن ، چهارم سهولت تعلّم ، پنجم حسن تعقّل ، ششم تحفّظ و ضبط امور معقوله و موهومه و متخيّله ، هفتم تذكّر و ملكهاى كه نفس را ملاحظهء آن صور محفوظ به هروقت كه خواهد به آسانى ميسّر باشد .
و انواعى كه در تحت جنس « شجاعت » است ، يازده است : اوّل كبر و تمكين و قدرت نفس بر احتمال امور ملايم و غير ملايم ، دوم خدمت و وثوق و عدم جزع در حالت خوف ، سوم بلندهمّتى و عدم بيم از مرگ ، چهارم ثبات و عدم انكسار از عروض شدايد و آلام ، پنجم حلم و اطمينان و مسخّر غضب نبودن ، ششم سكون و عدم طيش و سبكى ننمودن ، هفتم شهامت و حرص نفس بر اقتضاى امور عظام جهت ذكر جميل ، هشتم تحمّل و فرسوده گردانيدن آلات بدنى در اكتساب امور پسنديده ، نهم تواضع و خود را زيادتى قرار ندادن بر كسى كه در جاه از اين كس فروتر باشد ، دهم حميّت و محافظت ملّت يا حرمت ، يازدهم دقّت و تأثير از مشاهدهء تألمّ ابناى جنس بىاضطرابى كه در انفعال حادث گردد .
و امّا انواعى كه در تحت جنس « عفّت » است دوازده است : اوّل حياء ، دوم رفق و ملايمت ، سوم حسن هويت و رغبت به تكميل خويش ، چهارم مساهلت و مجامله نمودن در وقت تنازع آراء مختلفه ( 11 ) و احوال متباينه از سر قدرت بلا اضطراب ، پنجم دعت و آن سكون است در وقت حركت شهوت ، ششم صبر بر فقدان مطلوب و حصول مكروه ، هفتم قناعت در مآكل و ملابس و مساكن و غير آن و رضا دادن به آنچه سدّ خلل كند از هر جنس حلال و مباح كه اتفاق افتد ، هشتم وقار و عدم شتاب و فقدان تجاوز از حدّ به شرط آنكه مطلوب فوت نكند ، نهم ورع و ملازمت اعمال حسنه بلا قصور و فتور ، دهم انتظام و تقدير و ترتيب امور بر وجه وجوب و مصلحت ، يازدهم حريّت و تمكّن از اكتساب مال از وجوه مكاسب جميله و صرف آن در وجوه مصارف محموده و امتناع از اكتساب از وجوه مكاسب ذميمه . دوازدهم
رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: ادهم عزلتى خلخالى
ص٢٢٩