80 - اى نفس ، محروم كسى است كه در دنيا بار آخرتى ندارد و محرومتر آنكه دارد و قدر آن نداند ، و از اين هر دو ضايعتر بىدولتى كه با رفيق بد صحبت دارد .
حكايت :
آوردهاند كه در زمان سابق شهريارى بود كه امرا و اغنيا را تعظيم مىفرمود و علما و فقرا را تحقير مىنمود . حكيمى از اين معنى خبردار شد ، به قصد هدايت ، لباس تجارت در بر كرده ، دو عدد صندوق كه يكى مفضّض و مذهّب بود و يكى چوب و پوست كهنه شده ، برداشته به خدمت وى رفت و گفت كه اين هر دو صندوق را با آنچه در آن است براى ملك ارمغان و تحفه آوردهام ، مىخواهم بدانم كه كدام يك در نظر حضرت وى پسنديدهتر است . ملك زبان گشود كه پيداست كه اين صندوق مرصّع كار خوشتر است .
حكيم فرمود تا سر هر دو گشودند . آن يكى كه به ظاهر خوب مىنمود پر از قاذورات و حشرات ناخوش و بدبو بود و آنكه سهل و مختصر در نظر مىآمد مملوّ از جواهر و اجناس و رياحين گرانبها بود . رو به جانب ملك كرد و گفت : « غرض از اين آن بوده كه تو را روشن شود كه آن كسانى كه تو ايشان را بزرگ و درخور تعظيم مىدانى از بابت آن صندوق اوّلاند كه به ظاهر خوباند و به باطن بد ، و آنان كه ايشان را خرد و حقير و خوار مىشمارى مانند اين صندوق كه به صورت كمبهااند و به معنى پرقيمت ، و هديّه و تحفهء من براى تو اين نصيحت نافع و پند سودمند است نه آن صندوق . » پس شاه را آن سخن خوش آمد و در تلافى ايّام گذشته كوشيد . قطعه :
به جاه و زيور و زر آدمى نباشد كس * كه هست اكثر كفّار را مر اين معنى
كمال مرد خردمند علم و معرفت است * و گرنه دعوى بىمعنى است و لا يعنى
81 - اى نفس ، به عالمتر و عاقلتر از خود اعتراض و گرفت مكن كه خطاى وى صواب است و صواب تو خطا ، و عدل در صورت ظلم و حق در كسوت باطل بسيار واقع مىشود . چنانكه قضيّهء موسى عليه السلام و خضر مؤيّد اين است و همين معنى دارد . سعدى :
نه بر هركسى نكتهگيرى رواست * خطا بر بزرگان گرفتن خطاست
نقل است كه زاهدى را بر سفرهء ظالمى در خوردن ديدند و ظالم را بر خوان زاهدى ،