راه يافتن كبر و عجب است بر وى . و اگر ثنا به صلاح و علم وى كنند ، گاه باشد كه از تحصيل بازماند و گويد كه من خود به كمال رسيدهام . و رسول ، صلّى اللّه عليه و آله ، گفت كه : « كسى با كارد و نيزه به نزديك كسى شود به قصد وى بهتر است از آنكه بر وى ثنا گويد » . و فرموده كه : « هركه مدح مردمان كند به افراط ، روز قيامت زبان وى چنان دراز باشد كه در زمين مىكشد و پا بر آن مىدهد و بر وى مىافتد » .
و ثنا گفتن بر خويشتن نيز مذموم است ، چنان كه حقتعالى مىفرمايد :
« فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ » ،
( النجم ، 32 ) ، يعنى خود را مستاييد مگر به قصد آنكه مردم وى را بشناسند به علم و معرفت و به وى اقتدا كنند كه اين روا بود . نظم :
هركه خاموش تواند كه نشيند دم ازوست * هركه بگذشت ز عالم همهء عالم ازوست
مهلك هشتم كبر و غرور و عجب و فريفتگى است
قوله تعالى :
« إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَ رَبِّكُمْ مِنْ كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسابِ » ،
( غافر ، 27 ) ، موسى عليه السّلام گفت مرقوم خود را : « به تحقيق كه من پناه مىبرم به پروردگار خود و آفريدگار شما از شرّ هر تكبّركننده كه ايمان به روز حساب ندارد » .
بدان كه تكبّر خود را بزرگ ديدن است ، و آن ميراث ابليس . و طوق لعنت لازمهء آن است .
در حديث قدسى وارد است كه « كبريا رداى من است و عظمت ازار من ، و متكبّر منازعه دارد با من در اين رداء و ازار » .
و مروى است كه « هركه در وى مقدار يك حبّهء خردل كبر باشد هرگز به بهشت نرود » . و در خبر است كه « يك بار مردى جامهء فخر پوشيد و به خود نگريست و خراميد . حقتعالى به علّت آن وى را به زمين فروبرد » . و مروى است كه « هركه تكبّر كند وى را خوار و پست گرداند . هركه تواضع كند وى را بلندمرتبه و عزيز سازد » . و در خبر است كه « كرم در تقوى است و شرف در تواضع و توانگرى در يقين » .
عزيز من ، تواضع ثمرهء شجرهء خلق نيكو است و آن نتيجهء بصيرت ، و تكبّر دليل بدخويى و علامت كورى . و در خبر است كه « حقتعالى هركه را خوى نيكو و روى نيكو ارزانى داشت وى را خورش آتش دوزخ نكند » .
و مروى است كه « خوى بد طاعت را چنان نيست كند كه سركه انگبين را » . و