مثنوى معنوى ( فارسى ) — صفحة 574

مساهمون: جلال الدين الرومي

ص٥٧٤

بيان رسول عليه السلام سبب تفضيل و اختيار كردن او آن هذيلى را به اميرى و سر لشكرى بر پيران و كار ديده‌گان

حكم اغلب راست چون غالب بدند * تيغ را از دست ره زن بستدند

گفت پيغمبر كه اى ظاهر نگر * تو مبين او را جوان و بىهنر

اى بسا ريش سياه و مرد پير * اى بسا ريش سپيد و دل چو قير

عقل او را آزمودم بارها * كرد پيرى آن جوان در كارها

پير پير عقل باشد اى پسر * نه سپيدى موى اندر ريش و سر

از بليس او پيرتر خود كى بود * چون كه عقلش نيست او لاشى بود

طفل گيرش چون بود عيسى نفس * پاك باشد از غرور و از هوس

آن سپيدى مو دليل پختگى است * پيش چشم بسته كش كوته تگى است

آن مقلد چون نداند جز دليل * در علامت جويد او دايم سبيل

بهر او گفتيم كه تدبير را * چون كه خواهى كرد بگزين پير را

آن كه او از پرده‌ى تقليد جست * او به نور حق ببيند آن چه هست

نور پاكش بىدليل و بىبيان * پوست بشكافد در آيد در ميان

پيش ظاهر بين چه قلب و چه سره * او چه داند چيست اندر قوصره

اى بسا زر سيه كرده به دود * تا رهد از دست هر دزدى حسود

اى بسا مس زر اندوده به زر * تا فرو شد آن به عقل مختصر

ما كه باطن بين جمله‌ى كشوريم * دل ببينيم و به ظاهر ننگريم

قاضيانى كه به ظاهر مىتنند * حكم بر اشكال ظاهر مىكنند

چون شهادت گفت و ايمانى نمود * حكم او مومن كند اين قوم زود

بس منافق كاندر اين ظاهر گريخت * خون صد مومن به پنهانى بريخت

جهد كن تا پير عقل و دين شوى * تا چو عقل كل تو باطن بين شوى

از عدم چون عقل زيبا رو گشاد * خلعتش داد و هزارش نام داد

كمترين ز آن نامهاى خوش نفس * اينكه نبود هيچ او محتاج كس

گر به صورت وا نمايد عقل رو * تيره باشد روز پيش نور او

ور مثال احمقى پيدا شود * ظلمت شب پيش او روشن بود

كاو ز شب مظلم‌تر و تارىتر است * ليك خفاش شقى ظلمت خر است

اندك اندك خوى كن با نور روز * ور نه خفاشى بمانى بىفروز

عاشق هر جا شكال و مشكلى است * دشمن هر جا چراغ مقبلى است

ظلمت اشكال ز آن جويد دلش * تا كه افزون‌تر نمايد حاصلش

تا ترا مشغول آن مشكل كند * و ز نهاد زشت خود غافل كند