مثنوى معنوى ( فارسى ) — صفحة 538

مساهمون: جلال الدين الرومي

ص٥٣٨

سوى كسب و سوى غصب و صد حيل * جان نهاده بر كف از حرص و امل

[ چون نيازهاى جسمى بر آورده شود نياز به شهرت و قدرت سر برآورد ]

چون به نادر گشت مستغنى ز نان * عاشق نام است و مدح شاعران

تا كه اصل و فصل او را بر دهند * در بيان فضل او منبر نهند

تا كه كر و فر و زر بخشى او * همچو عنبر بو دهد در گفت‌وگو

خلق ما بر صورت خود كرد حق * وصف ما از وصف او گيرد سبق

چون كه آن خلاق شكر و حمد جوست * آدمى را مدح جويى نيز خوست

خاصه مرد حق كه در فضل است چست * پر شود ز آن باد چون خيك درست

ور نباشد اهل ز آن باد دروغ * خيك بدريده‌ست كى گيرد فروغ

اين مثل از خود نگفتم اى رفيق * سرسرى مشنو چو اهلى و مفيق

اين پيمبر گفت چون بشنيد قدح * كه چرا فربه شود احمد به مدح

رفت شاعر پيش آن شاه و ببرد * شعر اندر شكر احسان كان نمرد

محسنان مردند و احسانها بماند * اى خنك آن را كه اين مركب براند

ظالمان مردند و ماند آن ظلمها * واى جانى كاو كند مكر و دها

گفت پيغمبر خنك آن را كه او * شد ز دنيا ماند از او فعل نكو

مرد محسن ليك احسانش نمرد * نزد يزدان دين و احسان نيست خرد

واى آن كاو مرد و عصيانش نمرد * تا نپندارى به مرگ او جان ببرد

اين رها كن ز انكه شاعر بر گذر * وام دار است و قوى محتاج زر

برد شاعر شعر سوى شهريار * بر اميد بخشش و احسان يار

نازنين شعرى پر از در درست * بر اميد و بوى اكرام نخست

شاه هم بر خوى خود گفتش هزار * چون چنين بد عادت آن شهريار

ليك اين بار آن وزير پر ز جود * بر براق عز ز دنيا رفته بود

بر مقام او وزير نو رئيس * گشته ليكن سخت بىرحم و خسيس

گفت اى شه خرجها داريم ما * شاعرى را نبود اين بخشش جزا

من به ربع عشر اين اى مغتنم * مرد شاعر را خوش و راضى كنم

خلق گفتندش كه او را پيش دست * ده هزاران زين دلاور برده است

بعد شكر كلك خوايى چون كند * بعد سلطانى گدايى چون كند

گفت بفشارم و را اندر فشار * تا شود زار و نزار از انتظار

آن گه ار خاكش دهم از راه من * در ربايد همچو گلبرگ از چمن

اين به من بگذار كه استادم در اين * گر تقاضاگر بود هم آتشين

از ثريا گر بپرد تا ثرى * نرم گردد چون ببيند او مرا

گفت سلطانش برو فرمان تراست * ليك شادش كن كه نيكو گوى ماست

گفت او را و دو صد اوميد ليس * تو به من بگذار و اين بر من نويس