مثنوى معنوى ( فارسى ) — صفحة 509

مساهمون: جلال الدين الرومي

ص٥٠٩

آن چراغ اين تن بود نورش چو جان * هست محتاج فتيل و اين و آن

[ تشبيه حواس ظاهره به چراغ فتيله‌اى كه سوخت آن مادى است ]

آن چراغ شش فتيله‌ى اين حواس * جملگى بر خواب و خور دارد اساس

بىخور و بىخواب نزيد نيم دم * با خور و با خواب نزيد نيز هم

بىفتيل و روغنش نبود بقا * با فتيل و روغن او هم بىوفا

ز انكه نور علتىاش مرگ جوست * چون زيد كه روز روشن مرگ اوست

جمله حسهاى بشر هم بىبقاست * ز انكه پيش نور روز حشر لاست

نور حس و جان بابايان ما * نيست كلى فانى و لا چون گيا

ليك مانند ستاره و ماهتاب * جمله محوند از شعاع آفتاب

آن چنان كه سوز و درد زخم كيك * محو گردد چون در آيد مار اليك

آن چنان كه عور اندر آب جست * تا در آب از زخم زنبوران برست

مىكند زنبور بر بالا طواف * چون بر آرد سر ندارندش معاف

آب ذكر حق و زنبور اين زمان * هست ياد آن فلانه و آن فلان

دم بخور در آب ذكر و صبر كن * تا رهى از فكر و وسواس كهن

بعد از آن تو طبع آن آب صفا * خود بگيرى جملگى سر تا به پا

آن چنانك از آب آن زنبور شر * مىگريزد از تو هم گيرد حذر

بعد از آن خواهى تو دور از آب باش * كه به سر هم طبع آبى خواجه‌تاش

پس كسانى كز جهان بگذشته‌اند * لا نيند و در صفات آغشته‌اند

در صفات حق صفات جمله‌شان * همچو اختر پيش آن خور بىنشان

گر ز قرآن نقل خواهى اى حرون * خوان جميع هم لدينا محضرون

محضرون معدوم نبود نيك بين * تا بقاى روحها دانى يقين

روح محجوب از بقا بس در عذاب * روح و اصل در بقا پاك از حجاب

زين چراغ حس حيوان المراد * گفتمت هان تا نجويى اتحاد

روح خود را متصل كن اى فلان * زود با ارواح قدس سالكان

صد چراغت گر مرند ار بيستند * بس جدايند و يگانه نيستند

ز آن همه جنگند اين اصحاب ما * جنگ كس نشنيد اندر انبيا

ز انكه نور انبيا خورشيد بود * نور حس ما چراغ و شمع و دود

يك بميرد يك بماند تا به روز * يك بود پژمرده ديگر با فروز

جان حيوانى بود حى از غذا * هم بميرد او به هر نيك و بذى

گر بميرد اين چراغ و طى شود * خانه‌ى همسايه مظلم كى شود

نور آن خانه چو بىاين هم به پاست * پس چراغ حس هر خانه جداست

اين مثال جان حيوانى بود * نه مثال جان ربانى بود

باز از هندوى شب چون ماه زاد * در سر هر روزنى نورى فتاد