مثنوى معنوى ( فارسى ) — صفحة 291

مساهمون: جلال الدين الرومي

ص٢٩١

عذر گفتن فقير به شيخ

پس فقير آن شيخ را احوال گفت * عذر را با آن غرامت كرد جفت

مر سؤال شيخ را داد او جواب * چون جوابات خضر خوب و صواب

آن جوابات سؤالات كليم * كش خضر بنمود از رب عليم

گشت مشكلهاش حل و افزون زياد * از پى هر مشكلش مفتاح داد

از خضر درويش هم ميراث داشت * در جواب شيخ همت بر گماشت

گفت راه اوسط ار چه حكمت است * ليك اوسط نيز هم با نسبت است

آب جو نسبت به اشتر هست كم * ليك باشد موش را آن همچو يم

هر كه را باشد وظيفه چار نان * دو خورد يا سه خورد هست اوسط آن

ور خورد هر چار دور از اوسط است * او اسير حرص مانند بط است

هر كه او را اشتها ده نان بود * شش خورد مىدان كه اوسط آن بود

چون مرا پنجاه نان هست اشتهى * مر ترا شش گرده هم دستيم ؟ نى

تو به ده ركعت نماز آيى ملول * من به پانصد در نيايم در نحول

آن يكى تا كعبه حافى مىرود * و آن يكى تا مسجد از خود مىشود

آن يكى در پاكبازى جان بداد * وين يكى جان كند تا يك نان بداد

اين وسط در با نهايت مىرود * كه مرا آن را اول و آخر بود

اول و آخر ببايد تا در آن * در تصور گنجد اوسط يا ميان

بىنهايت چون ندارد دو طرف * كى بود او را ميانه منصرف

اول و آخر نشانش كس نداد * گفت لو كان له البحر مداد

هفت دريا گر شود كلى مداد * نيست مر پايان شدن را هيچ اميد

باغ و بيشه گر بود يك سر قلم * زين سخن هرگز نگردد هيچ كم

آن همه حبر و قلم فانى شود * وين حديث بىعدد باقى بود

حالت من خواب را ماند گهى * خواب پندارد مر آن را گمرهى

چشم من خفته دلم بيدار دان * شكل بىكار مرا بر كار دان

گفت پيغمبر كه عيناى تنام * لا ينام قلبي عن رب الأنام

چشم تو بيدار و دل خفته به خواب * چشم من خفته دلم در فتح باب

مر دلم را پنج حس ديگر است * حس دل را هر دو عالم منظر است

تو ز ضعف خود مكن در من نگاه * بر تو شب بر من همان شب چاشت‌گاه