ز آن سبب آدم بود مسجودشان * جان او افزونتر است از بودشان
ور نه بهتر را سجود دونترى * امر كردن هيچ نبود در خورى
كى پسندد عدل و لطف كردگار * كه گلى سجده كند در پيش خار
[ تصرف انسان كامل در موجودات جهان ]
جان چو افزون شد گذشت از انتها * شد مطيعش جان جملهى چيزها
مرغ و ماهى و پرى و آدمى * ز انكه او بيش است و ايشان در كمى
ماهيان سوزنگر دلقش شوند * سوزنان را رشتهها تابع بوند
بقيهى قصهى ابراهيم ادهم بر لب آن دريا
چون نفاذ امر شيخ آن مير ديد * ز آمد ماهى شدش و جدى پديد
گفت اه ماهى ز پيران آگه است * شه تنى را كاو لعين درگه است
ماهيان از پير آگه ما بعيد * ما شقى زين دولت و ايشان سعيد
سجده كرد و رفت گريان و خراب * گشت ديوانه ز عشق فتح باب
پس تو اى ناشسته رو در چيستى * در نزاع و در حسد با كيستى
با دم شيرى تو بازى مىكنى * بر ملايك ترك تازى مىكنى
بد چه مىگويى تو خير محض را * هين ترفع كم شمر آن خفض را
[ تبديل بدان به نيكان به همّت انسان كامل ]
بد چه باشد مس محتاج مهان * شيخ كه بود كيمياى بىكران
[ انسان كامل از گمراهى بدان زيان نمىبيند ]
مس اگر از كيميا قابل نبد * كيميا از مس هرگز مس نشد
بد چه باشد سركشى آتش عمل * شيخ كه بود عين درياى ازل
[ تمثيل براى ابيات پيشين ]
دايم آتش را بترسانند از آب * آب كى ترسيد هرگز ز التهاب
[ بدگمان كينهتوز به خود ضرر مىزند ]
در رخ مه عيب بينى مىكنى * در بهشتى خارچينى مىكنى
گر بهشت اندر روى تو خار جو * هيچ خار آن جا نيابى غير تو
مىبپوشى آفتابى در گلى * رخنه مىجويى ز بدر كاملى
آفتابى كه بتابد در جهان * بهر خفاشى كجا گردد نهان
عيبها از رد پيران عيب شد * غيبها از رشك ايشان غيب شد
[ پرهيز از عناد ]
بارى از دورى ز خدمت يار باش * در ندامت چابك و بر كار باش
تا از آن راهت نسيمى مىرسد * آب رحمت را چه بندى از حسد
گر چه دورى دور مىجنبان تو دم * حيث ما كنتم فولوا وجهكم
[ تمثيل براى ابيات پيشين ]
چون خرى در گل فتد از گام تيز * دمبهدم جنبد براى عزم خيز
جاى را هموار نكند بهر باش * داند او كه نيست آن جاى معاش
حس تو از حس خر كمتر بده ست * كه دل تو زين وحلها بر نجست