وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
. خداى همگنان يكى است ؛ قوله تعالى :
قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ .
اين همه كه بردادم مقصود آن است كه آدمى همه يكى است ، و خداى همه يكى است ؛ امّا كار آن تعبيه دارد كه در ازل كاردانهاى ازل از آن منزل گسيل كردند ، تا دربار هريكى چه تعبيه كردند ، و سعادت ازلى و شقاوت ازلى و ابدى در كدام شخص نهادند ؟ و تا :
أُولئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ
تعبيه بار كيست ؟ و تا :
أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ
نصيب كه آمد ؟ پس در جمله كه بنگرى كار آن تعبيه دارد و بس ، نه نسبت پدر و مادر ؛ قوله تعالى :
فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ .
اصل و نسبت آن است كه خداى بنهد ، نه آنكه ما نهيم و ما گوييم .
قال اللّه تبارك و تعالى « 1 » : يا بنى آدم أمرتكم فضيّعتم أمرى ، و ارفعتم أنسبكم ؛ أنا اليوم وضعت أنسابكم ، و رفعت نسبى . أين المتّقون ؟ أين المتّقون ؟ إنّ أكرمكم عند اللّه أتقاكم . پارسى خبر چنين باشد ، كه رسول ( ص ) مىگويد كه : چون روز قيامت آيد ، حق تعالى گويد بىلب و بىدندان و بىكام و بىزبان : « يا فرزندان آدم ! امر كردم شما امرهاى مرا ضايع كرديد ، و نسبتهاى خود را بركشيديد : امروز آن روز است كه من فرونهادم نسبتهاى شما را ، ( و ) بركشيدم نسبت خود را . كجااند پرهيزگاران ؟ كجااند پرهيزگاران ؟ « 2 » به درستى كه گرامىترين شما پرهيزگاراناند به نزديك من كه خداوند و پروردگار شماام . »
مهتر ( ص ) از آن گفت : اللّه أرحم بعبده المؤمن من الوالدة الشّفيقة بولدها . پارسى خبر چنين باشد كه رسول ( ص ) مىگويد كه : « خداى عزّ و جلّ رحيمتر و مهربانتر است ، و رحمت او بر بندهء مؤمن بيشتر است از آن مادر كه مشفق و مهربان باشد بر فرزند . » - كه او با ضعف و نياز و بيچارگى خود آن فرزند را چون پروراند . و چون ادب كند ، و فرهنگ و صواب و ناصواب آموزد ، و او را چون بردارد ، و عيب او چون پوشد ، و هنر او چون آشكارا كند . و چون روزى كه انجمن باشد او را چون برآرايد ، و چون در ميان انجمن فرستد . « 3 » هر زينتى كه او را مى همه آراست كرده و آراسته « 1 » همه در پيش وى نهد ، تا او را بدان آراسته كند ، و دوستان او را چون نوزاد ، و دشمنان او را چون گدازد .
هامش
( 1 ) - همچنانكه بعدتر اشاره شده است اين خبرى است از نبى و نه آيتى از نبى ؛ مگر قسمت آخر يعنى :إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْكه جزئى است از آيهء شريف شماره 13 ، از سوره : الحجرات ( - 49 - قرآن ) .
( 2 ) - در اينجا در نسخهها يكبار ديگر عبارت قرآنى :إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْتكرار شده است .
( 3 - 1 ) ) - د ، ج : هر زينتى كه او را مىبايد همه آراسته كرده و آراسته . . .