اصل هشتم . - در توحيد و توكّل
بدان كه توكّل از جمله مقامات مقرّبان است و درجهء وى بزرگ است . ليكن علم وى در نفس خويش باريك است و مشكل ، و عمل به وى دشوار است . و اشكال وى از آن است كه هر كه هيچ چيز را جز حق - تعالى - اثرى بيند در توحيد وى نقصان است ، و اگر جمله اسباب نيز از ميان بر گيرد در شريعت طعن كرده باشد ، و اگر نيز اسباب را مسبّبى نبيند با عقل خويش مكابره كرده باشد ، و چون ببيند باشد كه بر چيزى ديگر از اسباب توكّل كند و در توحيد نقصان افتد . پس شرح توكّل ، چنان كه عقل و شرح و توحيد درهم بگويد و ميان همه جمع بكند ، علمى غامض است و هر كسى نشناسد . و ما اوّل فضيلت توكّل بگوييم ، آنگاه حقيقت وى ، آنگاه احوال و اعمال وى .
فضيلت توكّل
خداى - تعالى - همه را به توكّل فرمود و آن شرط ايمان كرد و گفت :
وَ عَلَى اللّهِ فَتَوكَّلوا انْ كُنْتُمْ مُؤمِنينَ
[ 1 ] . و گفت : خداى - تعالى - متوكّلان را دوست دارد ،
انَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلين
« 1 » . و گفت : هر كه بر وى توكّل كند وى بسنده است ،
وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ
« 2 » . و گفت : نه خداى بسنده است بنده را ،
ا لَيْسَ اللّهُ بِكافٍ عَبْدَهُ
« 3 » ؟ و چنين آيات بسيار است .
هامش
[ 1 ] ( قرآن ، 5 - 23 ) ، و پشت به خداى باز كنيد اگر گرويدگانيد .
( 1 ) ( قرآن ، 3 - 159 ) .
( 2 ) ( قرآن 65 - 3 ) .
( 3 ) ( قرآن ، 39 - 36 ) .