رأس الحكمة مخافة اللّه . [ 1 ] و امّا ثمرات وى عفت است و ورع و تقوى . و اين همه تخم سعادت است ، كه بىترك شهوات و صبر از آن راه آخرت بنتوان رفت . و هيچ چيز شهوت را چنان نسوزد كه خوف . و براى اين است كه خداى - تعالى - خايفان را هدى و رحمت و علم و رضوان [ 2 ] جمع كرده است ، و سه آيت از قرآن فرستاده : اوّل گفت :
هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبونَ
، [ 3 ] و ديگر :
انَّما يَخْشَى اللّهَ مِن عِبَادِهِ العُلَماءُ
، و گفت :
رَضِىَ اللّهُ عَنهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِكَ لِمَن خَشِىَ رَبَّهُ
، [ 4 ] و تقوى كه ثمرهء خوف است حق - تعالى - با خود اضافت كرد [ 5 ] و گفت :
وَ لكِنْ يَنالُهُ التَّقْوى مِنْكمْ
. [ 6 ] و رسول گفت ( ص ) : « آن روز كه خلق را در صعيد [ 7 ] قيامت جمع كنند منادى فرمايد ايشان را به آوازى كه از دور و نزديك بشنوند ، گويد : يا مردمان سخن شما همه بشنيدم از آن روز كه بيافريدم ، تا امروز سخن من بشنويد و گوش داريد كه كارهاى شما در پيش شما خواهم نهاد ، اى مردمان نسبى شما بنهاديد و نسبى من بنهادم ، نسب خود بركشيديد و نسب من فرونهاديد ، گفتم :
انَّ اكْرَمَكم عِندَ اللّهِ اتْقيكم
« 1 » بزرگوارترين شما آن است كه پرهيزگارتر است ، شما گفتيد كه بزرگ آن است كه فلان بن فلان است .
امروز نسب خود بركشم و نسب شما فرونهم . اين المتّقون - كجايند پرهيزگاران ، پس علمى به پاى كنند و در پيش مىبرند و پرهيزگاران از پى آن مىروند تا همه در بهشت شوند بىحساب . » و بدين سبب است كه خايفان
هامش
[ 1 ] سرآمد حكمت و دانايى ترس از خداست .
[ 2 ] رضوان ، رضامندى ، خرسندى .
[ 3 ] ( قرآن ، 7 - 154 ) ، راهنمونى و بخشايشى ايشان را كه از خداوند خويش مىترسند .
[ 4 ] ( قرآن ، 98 - 8 ) ، اللّه از ايشان خشنود و ايشان از اللّه خشنود اين پاداش او راست كه خداى را داند و از او بترسد .
[ 5 ] با خود اضافت كرد ، به خود نسبت داد .
[ 6 ] ( قرآن ، 22 - 37 ) ، لكن به او راستى و پاكى دل رسد از شما .
[ 7 ] صعيد ، سرزمين .
( 1 ) ( قرآن ، 49 - 13 ) .