سبب دوم تأمّل است در آيات و اخبار رجا ، كه آن نيز از حد بيرون است . چنان كه در قرآن مىگويد كه هيچ كس از رحمت من نوميد مباشيد :
لا تَقْنَطوا مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ
، « 1 » و فريشتگان آمرزش شما مىخواهند :
وَ يَسْتَغْفِرونَ لِمَنْ في الْارْضِ
« 2 » و دوزخ براى آن است تا كفّار را در آنجا مىدارند ، امّا شما را بدان برنجانند و بترسانند :
ذلِكَ يُخَوِّفُ اللّهُ بِهِ عِبادَهُ
. [ 1 ] و رسول ( ص ) شب و روز هيچ از آمرزش خواستن امّت نياسودى تا اين آيت فرود آمد :
وَ انَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنّاسِ عَلى ظُلْمِهِم
. [ 2 ] و چون اين آيت فرود آمد كه
وَ لَسَوفَ يُعْطيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى
، [ 3 ] گفت محمّد راضى نباشد تا يكى از امّت وى در دوزخ بود . و چنين آيات بسيار است .
و امّا اخبار آن است كه رسول ( ص ) مىگويد : « امّت من مرحوم [ 4 ] اند ، عذاب ايشان در دنيا باشد : فتنه و زلزله . و چون روز قيامت آيد به دست هر يكى كافرى باز دهند و گويند : اين فداى تو است از دوزخ ، » و گفت : « تب از تپش دوزخ است و نصيب مؤمن از دوزخ آن است . » و انس مىگويد : « رسول ( ص ) گفت : بار خدايا ، حساب امّت من به من كن تا كسى مساوى [ 5 ] ايشان نبيند ، گفت : ايشان امّتان تواند و بندگان مناند و من بر ايشان رحيمترم ، نخواهم كه مساوى ايشان كسى ببيند ، نه تو و نه ديگرى ، » و رسول گفت ( ص ) كه « حيات من خير شماست و مرگ من خير شما ، اگر زنده باشم شريعت به شما مىآموزم ، و اگر مرده باشم اعمال شما بر
هامش
[ 1 ] ( قرآن ، 39 - 16 ) ، اين آن است كه اللّه مىترساند به آن بندگان خويش را .
[ 2 ] ( قرآن ، 13 - 6 ) ، و خداوند توبه آمرزگارى خداوندى است مردمان را با آن ستم كه ايشان بر خود مىكنند .
[ 3 ] ( قرآن ، 93 - 5 ) ، و مىبخشد تو را خداوند تو تا خشنود شوى .
[ 4 ] مرحوم ، آمرزيده .
[ 5 ] مساوى ، بديها ، كردارهاى زشت .
( 1 ) ( قرآن ، 39 - 53 ) .
( 2 ) ( قرآن ، 42 - 5 ) .