آن دانند و بدان مشغول باشند ، و هر چه طلب كنند براى آن كنند . و دليل خسيسى اين است كه همه بهايم با وى در اين شريكاند و در اين بيش از آدمىاند ، كه خورش و گشن [ 1 ] حيوانات بيش است ، بلكه مگس و مور و كرم همه با آدمى در اين برابرند و شريك ، و چون كسى همگى خويش بدين دهد به درجهء حشرات زمين كفايت كرد .
درجهء دوم لذّت غلبه و رياست و بهتر آمدن است از ديگران ، كه آن قوّت خشم است . و آن اگر چه شريفتر است از لذّت شكم و فرج و ليكن هم خسيس است ، كه بعضى از حيوانات در اين شريكاند ، اگر چه همه را نيست ، كه شير را و پلنگ را شره كبر و غلبه كردن و بهتر آمدن هست .
درجهء سوم لذّت علم و حكمت و معرفت حق - تعالى - و عجايب صنع وى است ، و اين شريف است ، كه اين هيچ بهيمه را نيست ، بلكه اين صفات ملايكه است ، بلكه از صفات حق - تعالى - است . هر كه لذّت وى در اين است و جز در اين نيست كامل است ، و هر كه را در اين هيچ لذّت نيست اصلا ناقص است ، بلكه بيمار است و هالك [ 2 ] است . و بيشتر مؤمنان از اين دو قسم باشند ، بلكه هم لذّت اين يابند و هم لذّت آن و ديگر چيزها ، چون لذّت رياست و شهوت ، و ليكن هر كه غالب بر وى لذّت معرفت بود آن ديگر بدين مستور و مقهور بود ، و هر كه را آن ديگر غالب بود و اين بتكلّف بود به درجهء نقصان نزديك بود ، اگر جهد آن كند تا اين غالب آيد ، معنى رجحان كفّهء حسنات اين بود .
پيدا كردن جمله اقسام نعمت و درجات وى
بدان كه نعمت حقيقى سعادت آخرت است ، كه آن مطلوب است در
هامش
[ 1 ] گشن ، آميزش .
[ 2 ] هالك ، نيست شونده .