تو را مىرنجانند و توكّل كن بر ما :
وَ دَعْ اذيهُمْ وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ
« 1 » . گفت صبر كن بر آنچه مىگويند و به مجاملت از ايشان ببر :
وَ اصْبِرْ عَلى ما يَقولونَ و اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَميلًا
« 2 » . و گفت مىدانم كه از سخن خصمان دلتنگ مىشوى ، ليكن به تسبيح مشغول باش :
وَ لَقَدْ نَعْلَمُ انَّكَ يَضيقُ صَدْرُكَ بِما يَقولونَ ، فَسَبّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ كُنْ مِنَ السّاجِدينَ
« 3 » . و يك راه رسول ( ص ) مالى قسمت مىكردند ، يكى گفت :
« اين نه براى خداست . » يعنى كه به عدل نيست . خبر به رسول ( ص ) آوردند ، روى وى سرخ شد و رنجور شد ، آنگاه گفت : « خداى - تعالى - بر برادرم موسى ( ع ) رحمت كناد كه وى را بيش از اين برنجانيدند و صبر كرد خداى را . » و گفت : « خداى - تعالى - مىگويد اگر شما را عقوبتى رسد و مكافات كنيد هم چند آن كنيد ، و اگر صبر كنيد بهتر :
وَ انْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصّابِرينَ
« 4 » . و در انجيل ديدم نبشته كه عيسى گفت ( ع ) كه « قومى كه پيش از من آمدند گفتند كه ، دستى به دستى بريد و چشم به چشم و دندان به دندان ، و من آن باطل نكنم ، ليكن وصيّت مىكنم شما را كه شر را به شر مقابله مكنيد ، بلكه اگر يكى بر جانب راست زند از روى شما ، جانب چپ پيش داريد ، و اگر دستار شما كسى بستاند پيراهن به وى دهيد ، و اگر يكى به ستم يك ميل شما را با خويشتن ببرد دو ميل با وى برويد . » رسول ( ص ) گفت : « هر كه شما را محروم گذارد شما وى را عطا دهيد ، و هر كه با شما زشتى بكند شما با وى نكويى كنيد . » و اين چنين صبر درجهء صدّيقان است .
امّا نوع سوم كه اوّل و آخر آن به اختيار تو تعلق ندارد مصيبت است ، چون مرگ فرزند و هلاك مال و تباه شدن اندامها چون چشم و گوش و دست و جمله بلاهاى آسمانى ، هيچ صبر باثوابتر از اين نيست .
هامش
( 1 ) ( قرآن ، 33 - 48 ) .
( 2 ) ( قرآن ، 73 - 10 ) .
( 3 ) ( قرآن ، 15 - 97 و 98 ) .
( 4 ) ( قرآن ، 16 - 126 ) .