اوّل آنكه اصرار كند .
چون كسى كه پيوسته غيبت كند ، يا جامهء ابريشمين دارد ، يا سماع ملاهى كند ، يا معصيتى كه بر دوام رود ، اثر آن در تاريك كردن دل عظيم بود ، همچنانكه طاعتى كه بر دوام رود اثر عظيم كند در روشنى دل . و براى اين بود كه رسول ( ص ) گفت : « بهترين كارها آن است كه بر دوام بود اگر چه اندك بود . » و مثل اين چون قطرههاى آب باران بود كه متواتر بر سنگى مىآيد ، لا بد سنگ سوراخ كند . و اگر آب بهيكبار بر وى ريختندى آن اثر نكردى . پس هر كه به صغيرهاى مبتلا باشد بايد كه استغفار مىكند و پشيمانى مىخورد و عزم مىكند كه نيز نكند ، تا [ 1 ] گفتهاند كه كبيره به استغفار صغيره است و صغيره به اصرار كبيره است .
دوم آنكه گناه را خرد دارد و به چشم حقارت به وى نگرد ،
گناه بدين بزرگ شود . و چون گناه را عظيم دارد خرد شود . چه عظيم داشتن گناه از ايمان و خوف خيزد ، و اين دل را حمايت كند از ظلمت گناه تا بس اثرى نكند . و خرد داشتن از غفلت و الفت گرفتن با گناه خيزد . و اين دليل آن كند كه با دل مناسبت گرفته است ، و مقصود از همه دل است . هر چه در دل اثر بيش كند آن عظيمتر است . و در خبر است كه « مؤمن گناه خويش چون كوهى بيند بر زور وى و هر لحظه مىترسد كه بر وى افتد ، و منافق گناه خود چون مگسى بيند كه بر بينى وى نشيند و بپرد . » و گفتهاند : « گناهى كه نيامرزند آن است كه بنده گويد : اين سهل است كاش كه همه گناهان من چنين بودندى . » وحى آمد به بعضى از انبيا كه « به خردى گناه منگر ، به بزرگى آن نگر كه فرمان وى خلاف همىكنى . » و هر چند كه بنده به جلال حق - تعالى - عارفتر ، گناه خرد نزديك وى عظيمتر . يكى از صحابه مىگويد كه « شما گناهها مىكنيد كه آن چون موى مىدانيد ، و [ 2 ] ما هر يكى از آن چند [ 3 ] كوهى دانستمانى . » و در جمله خشم خداى - تعالى - پنهان است در
هامش
[ 1 ] تا ، حتى .
[ 2 ] و حال آنكه .
[ 3 ] چند ، اندازهء .