اين حماقت باشد . و سنّت اين است كه خداى - تعالى - اولياى خويش را از دنيا دريغ دارد ، و بر دشمنان خويش ريزد ، و مثل آسايش و راحت وى چون مثل راحت كسى بود كه كاهلى كند و تخم نكارد ، لاجرم ندرود .
مثال پنجم آن است كه گويد خداى - تعالى - رحيم است و كريم است و بهشت از هيچ كس دريغ ندارد . و اين ابله نداند كه چه كرم و رحمت بود بيش از آنكه تو را اسباب آن فرا دهد كه يك دانه اندر زمين افكنى ، هفتصد بدروى و بدان [ 1 ] به پادشاهى جاودان رسى . اگر معنى كرم و رحمت اين است كه بىآنكه بكارى بدروى ، پس حراثت [ 2 ] و تجارت و طلب رزق چرا مىكنى ؟ صبر كن و بيكار همىباش كه خداى - تعالى - كريم است و قادر است كه بىتخم و برزش [ 3 ] نبات بروياند . چون بدين كرم ايمان ندارى ، باز آنكه [ 4 ] همىگويد :
وَ ما مِن دابَّةٍ فِى الْارْضِ الّا عَلَى اللّهِ رِزْقُها
[ 5 ] ، و آنگاه اندر آخرت اين اعتقاد كنى ، باز آنكه مىگويد :
وَ انْ لَيْسَ لِلْانْسان الّا ما سَعى
[ 6 ] ، اين از نهايت گمراهى باشد ، چنان كه رسول ( ص ) گفت : الاحمق من اتّبع نفسه هويها و تمنّى على اللّه . [ 7 ] .
و چنان كه اميد فرزند دارد ، بىآنكه نكاح كند و يا نكاح كند و صحبت [ 8 ] نكند و يا صحبت كند و تخم نگاه دارد ابله باشد ، با آنكه خداى - تعالى - كريم است و بر آفريدن فرزند بىتخم قادر است ، و آنكه صحبت كند و تخم بنهد و بر سر اين اميد بنشيند كه بود كه حق - تعالى - آفات باز دارد تا فرزند پديد آيد عاقل است . همچنين آنكه ايمان نيارد ، يا ايمان آرد و عمل صالح نكند و اميد نجات دارد ابله است ، و آنكه اين هر دو بكند و اميد
هامش
[ 1 ] به وسيلهء آن .
[ 2 ] حراثت ، كشاورزى .
[ 3 ] برزش ، كشت كردن .
[ 4 ] با آنكه .
[ 5 ] ( قرآن ، 11 - 6 ) ، نيست هيچ جنبندهاى در زمين مگر بر خداست روزى آن .
[ 6 ] ( قرآن ، 53 - 39 ) ، و نيست مردم را [ از پاداش ] مگر [ پاداش ] آنچه خود كرد .
[ 7 ] احمق كسى است كه خواهش نفس را پيروى كند و به خداى چشم دارد .
[ 8 ] صحبت ، مباشرت .