اصل دوم تفاوت آنچه ريا به وى كنند ،
و آن طاعت است . و آن بر سه درجه باشد :
درجهء اول ريا باشد به اصل ايمان .
و اين ايمان منافق بود و كار وى صعبتر بود از كار كافر ، كه [ 1 ] وى [ 2 ] به باطن نيز كافر است و به ظاهر تلبيس همىكند ، و چنين اندر ابتداى اسلام بسيار بودهاند و اكنون كمتر باشند .
اما اباحتيان و كسانى كه ملحد شدهاند و به شريعت و به آخرت ايمان ندارند و به ظاهر خلاف آن همىنمايند [ 3 ] از جملهء آن منافقاناند كه جاويد در دوزخ بمانند .
درجهء دوم ريا بود به اصل عبادت ،
چون كسى كه نماز كند بىطهارت پيش مردمان - و العياذ باللّه [ 4 ] - و يا روزه دارد و اگر تنها بودى نداشتى . اين نيز عظيم است ، و لكن نه چون ريا به اصل ايمان ، و لكن چون منزلت نزديك خلق دوستتر همىدارد از آنكه به نزديك حق - تعالى ، ايمان وى ضعيف بود ، اگر چه كافر نيست ، و لكن اندر وقت مرگ در خطر كفر باشد اگر توبه نكند .
درجهء سوم آنكه ريا به اصل ايمان و به فرائض [ 5 ] نكند ،
و لكن به سنّت [ 6 ] كند ، چنان كه نماز شب كند و صدقه دهد و به جماعت شود ، و روز عرفه [ 7 ] و عاشورا [ 8 ] و روز دوشنبه و پنج شنبه و ايّام فاضل روزه دارد ، براى آنكه وى را مذمّت نكنند يا بر وى ثنا گويند . و باشد كه گويد همه آن انگارم كه نكردم كه اين بر من واجب نبود ، و اكنون ثوابى نمىبيوسم [ 9 ] ، بايد كه نيز عقابى [ 10 ] نباشد . و نه چنين است كه اين عبادتها براى حق - تعالى - است ، كه خلق را
هامش
[ 1 ] زيرا كه .
[ 2 ] منافق .
[ 3 ] نمودن ، نشان دادن .
[ 4 ] پناه بر خدا ، خدا نكرده .
[ 5 ] فرائض ، واجبات ، واجبات دينى .
[ 6 ] سنت ، مستحب .
[ 7 ] عرفه ، روز نهم ذىالحجه .
[ 8 ] عاشورا ، روز دهم ماه محرم .
[ 9 ] بيوسيدن ، انتظار داشتن ، توقع داشتن .
[ 10 ] عقاب ، مجازات كيفر .