است ، و همه مردان بر پشت وى كشند ، و عظيمترين شهوتها شهوت زنان است ، و حاصل آن شاشهدانى است كه به شاشهدانى رسد ، و زن از خويشتن آنچه نيكوتر است همىآرايد و تو از وى آنچه زشتتر است طلب همىكنى . » عمر بن عبد العزيز ( رض ) گفت : « اى مردمان شما را براى كارى آفريدهاند كه اگر بدان ايمان نداريد كافريد ، و اگر بدان ايمان داريد و آسان فروگرفتهايد احمقيد ، كه شما را براى جاويد بودن آفريدهاند و لكن از سرايى به سرايى خواهند بردن . »
پيدا كردن حقيقت دنياى مذموم
بدان كه از اين ، فصلى اندر عنوان معرفت دنيا [ 1 ] بگفتهايم ، و اينجا اين مقدار ببايد دانست كه رسول ( ص ) گفته است كه « دنيا با هر چه اندر دنياست ملعون است ، الّا آنچه از وى بر خداى - تعالى - است . » پس ببايد دانست كه آن چيست كه براى خداى - تعالى - است كه آن مذموم نيست و آنچه بيرون از وى است ملعون است و دوستى وى است كه سر همه گناهان است .
پس بدان كه هر چه اندر دنياست سه قسم است :
يكى آن است كه ظاهر و باطن وى از دنياست
و نتواند بود كه آن از براى خداى بود . و آن جملهء معصيتهاست ، كه به نيّت و قصد خداى - تعالى - نشود ، و تنعّم اندر مباحات از اين جملت است كه اين محض دنياست و تخم بطر و غفلت است و مايهء همه معصيتهاست .
قسم دوم آن است كه به صورت خداى راست ، و لكن ممكن بود كه به نيّت از جملهء دنيا شود ،
و آن سه است : فكر است و ذكر است و مخالفت شهوت است ، كه اين سه اگر به سبب آخرت و دوستى خداى - عزّ و جلّ - بود ، اگر چه در دنياست ، اين خداى - تعالى - راست ، و اگر غرض از فكر طلب علم است
هامش
[ 1 ] ج 1 ، فصل دوم ( از عنوان سوم مسلمانى ) حقيقت و آفت و غرض دنيا ، صفحات 72 و 73 .