كنيد تا شما را ياد كنم .
و اين ياد كرد بر دوام مىبايد . و اگر بر دوام نبود ، در بيشتر احوال مىبايد ، كه فلاح در وى بسته است . و براى اين گفت :
وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كثيراً لَعَلَّكُم تُفلِحُون
« 1 » ، مىگويد : اگر اميد فلاح مىداريد كليد وى ذكر بسيار است نه اندك ، و در بيشتر احوال نه كمتر .
و از براى اين گفت :
الَّذينَ يَذْكُرونَ اللَّهَ قياماً و قعوداً و على جُنوبِهِم
« 2 » ثنا بر اين قوم كرد كه ايشان ، بر پاى و نشسته و خفته ، در هيچ حال غافل نباشند . و گفت :
و اذْكُرْ رَبَّك في نَفْسِك تَضرُّعاً و خيفَةً وَ دُوْنَ الجَهْرِ مِنَ القَولِ بالغُدُوِّ و الآصال و لا تَكُنْ مِنَ الغافِلين
« 3 » . گفت : وى را ياد كن به زارى و هراس و پوشيده ، بامداد و شبانگاه ، و هيچ وقت غافل مباش .
و رسول ( ص ) را پرسيدند كه « از كارها چه فاضلتر ؟ » گفت : « آنكه بميرى و زبان تو تر بود به ذكر حق - تعالى . » و گفت : « شما را آگاه نكنم از بهترين اعمال شما ، و پذيرفتهترين آن نزديك پادشاه - جلّ جلاله ، و بزرگترين درجات شما ، و آنچه بهتر است از زر و سيم به صدقه دادن و بهتر است از خون ريختن در جهاد با دشمنان - اگر چه گردنهاى شما بزنند و شما گردن ايشان بزنيد ؟ » گفتند : « آن چيست يا رسول اللّه ؟ » گفت : « ذكر اللّه » ، ياد كرد خداى - تعالى . و گفت : « هر كه ذكر من ، وى را از دعا مشغول كند [ 1 ] ، عطاى وى نزديك من بزرگتر و فاضلتر از عطاى سايلان باشد . » و گفت : « ذاكر خداى - تعالى - در ميان غافلان همچون زندهاى باشد در ميان مردگان ، و چون درختى سبز است در ميان گياهان خشك ، و چون غازيى است كه به جنگ بايستد در ميان گريختگان . » و معاذ جبل ( رض ) مىگويد : « اهل بهشت به هيچ چيز حسرت نخورند مگر بر يك ساعت كه در دنيا بر ايشان بگذشته باشد كه ذكر حق - تعالى - نكرده - باشند . »
هامش
[ 1 ] هر كه باد من موجب شود كه از دعا بپردازد و به من انديشد .
( 1 ) قرآن ، 62 - 10 .
( 2 ) قرآن ، 3 - 191 .
( 3 ) قرآن ، 7 - 205 .