اصل نهم - در ذكر حق تعالى
بدان كه مقصود و لباب همهء عبادتها ياد كرد خداى - تعالى - است ، كه عماد مسلمانى نماز است ، و مقصود از وى ذكر حق - تعالى - است ، چنان كه گفت :
انَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الفَحْشاءِ و المُنْكَرِ و لَذِكْرُ اللَّهِ اكبَرُ
[ 1 ] . و خواندن قرآن فاضلترين عبادات است ، به سبب آنكه سخن خداى - تعالى - است و ذكر وى است . و هر چه در وى است همه سبب تازه گردانيدن ذكر حق - سبحانه و تعالى - است . و مقصود از روزه كسر شهوت است ، تا چون دل از زحمت شهوات خلاص يابد صافى گردد و قرارگاه ذكر شود ، كه چون دل به شهوت آكنده بود ، ذكر از وى ممكن نبود و در وى اثر نكند . و مقصود از حج - كه زيارت خانهء خداى است - ذكر خداوند خانه است و تهييج شوق به لقاى وى . پس سرّ و لباب همهء عبادات ذكر است . بلكه اصل مسلمانى كلمهء لا إله الّا اللّه است ، و اين عين ذكر است ، و همهء عبادات ديگر تأكيد اين ذكر است . و ياد كرد حق - تعالى - ترا ، ثمرهء ذكر توست وى را ، و چه ثمر بود بزرگتر از اين ؟ و براى اين گفت :
فَاذْكُرونىِ اذْكُرْكُمْ
« 1 » ، مرا ياد
هامش
[ 1 ] ( قرآن ، 29 - 45 ) ، نماز باز زند از زشتى و ناپسند و ياد اللّه بزرگ است و مه است از ياد رهى او را .
( 1 ) قرآن ، 2 - 152 .