قالب حاجت نيست . و اين اشكال از آن خاست كه پنداشتند تويى تو و حقيقت تو قالب توست : چون آن بعينه بر جاى نباشد ، آن نه تو باشى . بدين سبب در اشكال افتادند ، و اصل اين سخن بخلل است [ 1 ] .
فصل ششم - مشاهدهء بهشت و دوزخ در اين دنيا
همانا كه گويى كه مذهب مشهور ميان فقها و متكلّمان آن است كه جان آدمى به مرگ معدوم شود ، آنگاه وى را باز به وجود آورند ، و اين به خلاف آن است .
بدان كه هر كه از پس سخن ديگران شود نابينا بود . و اين كسى گويد كه نه از اهل تقليد باشد و نه از اهل بصيرت ، كه اگر اهل بصيرت بودى بدانستى كه مرگ قالب حقيقت آدمى را نيست نكند ، و اگر از اهل تقليد بودى از قرآن و اخبار بشناختى كه روح آدمى پس از مرگ بر جاى خويش باشد ، كه ارواح پس از مرگ دو قسم است : ارواح اشقيا و ارواح سعدا .
اما ارواح سعدا ، قرآن مجيد مىگويد :
وَ لا تَحسَبَنَّ الَّذينَ قُتلُوا في سَبِيلِ اللَّهِ امواتاً ، بل احياء عِندَ رَبِّهِم يُرْزَقُونَ فرِحين بِما آتيهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ
« 1 » . مىگويد : مپنداريد كه آن كسانى كه در راه حق كشته شدند ، ايشان مردهاند ، بلكه زندهاند و شادمانند به خلعتها كه از حضرت الوهيت يافتهاند و بر دوام از آن حضرت روزى خويش مىستانند .
و اما در حق اشقيا : كافران بدر ، چون رسول ( ص ) و اصحاب ايشان را بكشتند ، يك يك از ايشان را آواز مىداد و ندا مىكرد - و ايشان كشته [ 2 ] - و مىگفت :
« يا فلان و يا فلان ، وعدهها كه از حقّ يافته بودم در قهر دشمنان وى ، همه را حقّ يافتم ، و حق - تعالى - تحقيق كرد آن وعدهها كه شما را داده بود به عقوبت پس از مرگ ، حق يافتيد يا نه ؟ » جماعتى كه با رسول بودند ، گفتند : « يا رسول اللّه ، ايشان مشتى مردارند . با ايشان سخن چرا مىگويى ؟ » گفت : « بدان خداى كه
هامش
[ 1 ] و حال آنكه اصل اين سخن بخلل ( داراى خلل ) است .
[ 2 ] و حال آنكه ايشان كشته شده بودند .
( 1 ) قرآن ، 3 - 169 .